Beldelerde Meşhur Olup Tevatür Yoluyla Gelen Kıraatler (İbn Hazm) Bölüm: Tecvid ve Kıraatler Kitap: Beldelerde Meşhur Olup Tevatür Yoluyla Gelen Kıraatler (Cevâmiu's-Sîre ile birlikte basılmıştır) Müellif: Ebû Muhammed Ali b. Ahmed b. Saîd b. Hazm (h. 384 - 456) Tahkik: Dr. İhsan Abbas [v. h. 1424], Dr. Nâsırüddin el-Esed [v. h. 1436] Tashih / Denetim: Ahmed Muhammed Şâkir [v. h. 1377] Yayımcı: Dârü'l-Maârif - Mısır, 1950 Sayfa Sayısı: 5 [Eserin sayfa numaralandırması matbu nüsha ile uyumludur] Yayın Tarihi: 1 Temmuz 2026
القراءات المشهورة في الأمصار الآتية مجيء التواتر (ابن حزم) القسم: التجويد والقراءات الكتاب: القراءات المشهورة في الأمصار الآتية مجيء التواتر(مطبوع مع كتاب جوامع السيرة) المؤلف: أبو محمد علي بن أحمد بن سعيد بن حزم (٣٨٤ - ٤٥٦ هـ)تحقيق: د إحسان عباس [ت ١٤٢٤ هـ]، د ناصر الدين الأسد [ت ١٤٣٦ هـ]مراجعة: أحمد محمد شاكر [ت ١٣٧٧ هـ]الناشر: دار المعارف - مصر، ١٩٥٠ معدد الصفحات: ٥[ترقيم الكتاب موافق للمطبوع]تاريخ النشر في راميشر: ١ يوليو ٢٠٢٦.
Birinci Risale: Beldelerde Meşhur Olup Tevatür Yoluyla Gelen Kıraatler [*] (Şâmile Notu): İbn Hazm'ın Cevâmiu's-Sîre ve Beş Risale Daha adlı eseriyle birlikte basılmıştır – Dârü'l-Maârif baskısı. Muhakkikler, bu beş risalenin tamamının Cevâmiu's-Sîre’nin el yazması aslına zeyl/ek olarak eklendiğini belirtmişlerdir (bu nüsha, Arap Birliği Yazmalar Enstitüsü tarafından Hindistan'daki Habîbiye Kütüphanesi'nden temin edilmiş olup, müstensihi nüshanın sonunda istinsahı hicri 1354 yılında tamamladığını kaydetmiştir). Bu risalenin niteliği hakkında muhakkiklerin mukaddimesinde (s. 22) şu ifadeler yer almaktadır: "Metnin tespiti ve tahkikinde kıraat kitaplarına dayandık; zira diğer kaynaklarda bu risaleden yapılmış herhangi bir nakle rastlayamadık."
الرسالة الأولىالقراءات المشهورة في الأمصارالآتية مجيء التواتر[*] (تعليق الشاملة): مطبوعة مع كتاب «جوامع السيرة وخمس رسائل أخرى» لابن حزم - ط دار المعارف.ذكر المحققون أن الرسائل الخمس كلها ملحقة بالأصل الخطي لجوامع السيرة (الذي جاء به معهد المخطوطات بالجامعة العربية، من المكتبة الحبيبية بالهند، وأثبت ناسخه في آخره أنه انتهى من نسخه ١٣٥٤ هـ)وجاء في وصف هذه الرسالة في مقدمة المحققين (ص ٢٢)، ما يلي:اعتمدنا في ضبطها وتحقيقها على كتب القراءات؛ ولم نجد منها نقولاً في كتاب.
Beldelerde Meşhur Olup Tevatür Yoluyla Gelen Kıraatler Ebû Muhammed (Allah Teâlâ ona rahmet etsin) şöyle dedi: Mekke ehli için: Abdullah b. Kesîr ed-Dârî kıraati olarak bilinen kıraattir; yüz yirmi (120) yılında vefat etmiştir. Abdullah b. es-Sâib el-Mahzûmî'den okumuştur. Abdullah b. es-Sâib de Resûlullah'ın (sallallahu aleyhi ve sellem) sahabisi Übey b. Ka'b'dan okumuştur. İbn Kesîr ayrıca Mücâhid'den de okumuştur. Mücâhid, İbn Abbâs'tan; İbn Abbâs ise Übey ve Zeyd b. Sâbit'ten okumuştur. Her ikisi de Peygamber'den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet etmiştir. Medine ehli için: Nâfi' b. Ebî Nuaym kıraati olarak bilinen kıraattir; yüz altmış dokuz (169) yılında vefat etmiştir. Yezîd(3) b. el-Ka'kâ', Abdurrahman b. Hürmüz el-A'rec, Müslim b. Cündeb el-Hüzelî, Yezîd b. Rûmân ve Şeybe b. Nassâh'tan okumuştur. Bunlar Ebû Hureyre, İbn Abbâs ve Abdullah b. Ayyâş b. Ebî Rebîa el-Mahzûmî'den; bunların hepsi ise Übey b. Ka'b'dan rivayet etmiştir. Kûfe ehli için: Âsım b. Ebi'n-Necûd kıraati olarak bilinen kıraattir. Kendisi, Benî Bekr(4) kabilesinin Peygamber'e (sallallahu aleyhi ve sellem) gelen heyetinde bulunan el-Hâris b. Hassân'a yetişmiş bir tâbiîdir; yüz yirmi yedi veya yüz yirmi sekiz (127/128) yılında vefat etmiştir. Ebû Abdirrahman es-Sülemî'den ve... (1) Köşeli parantez içindeki kısım asıl nüshada yer almayıp, bağlamın gerektirdiği bir ilavedir. (2) Bu ibare asıl nüshada yukarıdaki boşluktan sonra ve "Übey b. Ka'b'dan" ifadesinden önce yer almaktaydı; doğru yerine aktarıldı. (3) Asıl nüshada: "Zeyd". (4) Asıl nüshada: "Bükeyr".
القراءات المشهور في الأمصارالآتية مجيء التواتر قال أبو محمد رحمه الله تعالى: لأهل مكة: القراءة المعروفة بعبد الله بن كثير الداري، مات سنة عشرين ومائة، قرأ على عبد الله بن السائب المخزومي، [وقرأ عبد الله بن السائب](١) على أبي بن كعب [صاحب رسول الله صلى الله عليه وسلم](٢)، وقرأ أيضاً على مجاهد. وقرأ مجاهد على ابن عباس. وقرأ ابن عباس على أبي، وزيد بن ثابت، كلاهما عن النبي صلى الله عليه وسلم.ولأهل المدينة: القراءة المعروفة بنافع بن أبي نعيم، مات سنة تسع وستين ومائة. قرأ على يزيد(٣) بن القعقاع،، وعبد الرحمن بن هرمز الأعرج، ومسلم بن جندب الهذلي، ويزيد بن رومان، وشيبة بن نصاح. هؤلاء عن أبي هريرة، وابن عباس، وعبد الله بن عياش بن أبي ربيعة المخزومي. هؤلاء كلهم عن أبي بن كعب. ولأهل الكوفة: القراءة المعروفة بعاصم بن أبي النجود، تابعي أدرك الحارث بن حسان، وافد بني بكر(٤) على النبي صلى الله عليه وسلم؛ مات سنة ثمان أو سبع وعشرين ومائة. قرأ على أبي عبد الرحمن السلمي، وعلى(١) ما بين معكفين في الأصل، والزيادة يقتضيها السياق.(٢) وقعت هذه العبارة في الأصل إثر البياض المتقدم، وقبل قوله " على أبي بن كعب " فردت إلى موضعها الصحيح.(٣) في الأصل: زيد.(٤) في الأصل: بكير.
...Zirr b. Hubeyş'ten okumuştur. Ebû Abdirrahman; Osman, Ali, İbn Mes'ûd, Übey ve Zeyd'den okumuştur. Zirr ise İbn Mes'ûd'dan okumuştur. Bu kıraat, diğerlerini inkâr etmeksizin –ki bundan Allah'a sığınırız– bize göre kıraatlerin en hayırlısıdır(1). Kûfelilerin ikinci kıraati: Hamza b. Habîb kıraati olarak bilinen kıraattir; yüz elli altı (156) yılında vefat etmiştir. Muhammed b. Abdirrahman b. Ebî Leylâ, Humrân b. A'yen, Ebû İshâk es-Sebîî, Mansûr b. el-Mu'temir, el-Mugīre b. Mıksem ve Ca'fer b. Muhammed b. Ali b. el-Hüseyin b. Ali b. Ebî Tâlib'den (Allah hepsinden razı olsun) okumuştur. Ayrıca el-A'meş'ten de okumuştur. A'meş, Yahyâ b. Vessâb'dan; Yahyâ ise Alkame, el-Esved, Ubeyd(2) b. Nadle el-Huzâî, Ebû Abdirrahman es-Sülemî ve Zirr b. Hubeyş'ten okumuştur. Bunların tamamı İbn Mes'ûd'dan rivayet etmiştir. Kûfelilerin üçüncü kıraati: el-Kisâî kıraati olarak bilinen kıraattir; yüz seksen dokuz (189) yılında vefat etmiştir. Hamza, Îsâ b. Ömer, Muhammed b. Abdirrahman b. Ebî Leylâ ve diğerlerinden okumuştur. Basra ehli için: Ebû Amr kıraati olarak bilinen kıraattir; yüz elli dört (154) yılında vefat etmiştir. Mücâhid, Saîd b. Cübeyr, İkrime b. Hâlid el-Mahzûmî, Atâ b. Ebî Rebâh, Muhammed b. Abdirrahman b. Muheysın ve Humeyd b. Kays el-A'rec'den okumuştur ki bunların tamamı Mekkelidir. Ayrıca Yezîd b. el-Ka'kâ', Yezîd b. Rûmân ve Şeybe b. Nassâh'tan okumuştur ki bunların hepsi Medinelidir. Yine Basra ehlinden Hasan(-ı Basrî), Yahyâ b. Ya'mer ve diğerlerinden okumuştur. Bunlar da kıraati sahabelerden (Allah onlardan razı olsun) almıştır. (1) Yani: Kıraatlerin en faziletlisidir/hayırlısıdır. (2) Asıl nüshada: "Ubeyde".
زر بن حبيش. وقرأ أبو عبد الرحمن على عثمان، وعلي، وابن مسعود، وأبي، وزيد. وقرأ زر على ابن مسعود. وهي خير القرآن(١) عندنا، من غير أن ننكر غيرها، ومعاذ الله من ذلك.ولهم القراءة المعروفة بحمزة بن حبيب، مات سنة ست وخمسين ومائة. قرأ على محمد بن عبد الرحمن بن أبي ليلى، وحمران بن أعين، وأبي إسحاق السبيعي، ومنصور بن المعتمر، والمغيرة بن مقصم، وجعفر بن محمد ابن علي بن الحسين بن علي بن أبي طالب، رضوان الله عليهم أجميعن.والأعمش؛ وقرأ الأعمش على يحيى بن وثاب، وقرأ يحيى على علقمة، والأسود، وعبيد(٢) بن نضلة الخزاعي، وأبي عبد الرحمن السلمي، وزر بن حبيش. كل هؤلاء عن ابن مسعود.ولهم القراءات المعروفة بالكسائي، ومات سنة تسع وثمانين ومائة. قرأ على حمزة، وعيسى بن عمر، ومحمد بن عبد الرحمن بن أبي ليلى، وغيرهم. ولأهل البصرة: القراءات المعروفة بأبي عمرو، ومات سنة أربع وخمسين مائة. قرأ على مجاهد، وسعيد بن جبير، وعكرمة بن خالد المخزومي، وعطاء بن أبي رباح، ومحمد بن عبد الرحمن بن محيصن، وحميد بن قيس الأعرج، وكلهم مكي؛ وقرأ أيضاً على يزيد بن القعقاع، ويزيد بن رومان، وشيبة بن نصاح، وكلهم مدني؛ وقرأ أيضاً على الحسن، ويحيى بن يعمر، وغيرهما من أهل البصرة. وأخذ هؤلاء عن الصحابة رضوان الله عليهم.(١) أي: هي خير القراءات.(٢) في الأصل: عبيدة.
Basralıların diğer kıraati: Şu'be'nin arkadaşı(1) Ya'kûb b. İshâk el-Hadramî kıraati olarak bilinen kıraattir; Ebû Amr ve diğerlerinden okumuştur. Şam ehli için: Abdullah(2) b. Âmir kıraati olarak bilinen kıraattir; yüz on sekiz (118) yılında vefat etmiştir. Ebû'd-Derdâ'dan ve ayrıca el-Mugīre b. Ebî Şihâb el-Mahzûmî'den okumuştur. Mugīre ise Osman'dan (radıyallahu anh) okumuştur. Burada zikredilenlerin dışında, meşhur imamlardan nakledilip de onlar üzerinden meşhur ve mütevatir olmamış başka rivayetler(4) de vardır. Bu (şâzz) rivayetlerle Kur'an tilavet etmek helal/caiz değildir; diğer bir deyişle, bunlar yalnızca ilmi olarak öğrenilir; ancak ne namazda okunur ne de mushaflara yazılır. Başarı Allah'tandır. Birinci Risale Sona Erdi. (1) Hicri 205 yılında vefat etmiştir; Ebû Amr b. el-Alâ'dan sonra Basralıların ekserisi onun kıraat tarikine uymuştur. (2) Asıl nüshada: "li-Abdillâh". (3) Asıl nüshada düşmüştür. (4) Asıl nüshada: "Gayru hâzihî meşhûratun eydan" şeklindedir; "meşhûre" lafzı müstensih tarafından sehven eklenmiş bir fazlalık gibidir. Mevcut metin (el-Kırââtü'l-Meşhûre fi'l-Emsâri'l-Âtiye Mecî'et-Tevâtür) toplam 5 paragraftan (
ولهم القراءات المعروفة بيعقوب بن إسحق الحضرمي صاحب شعبة(١)، وقرأ على أبي عمرو، وغيره. ولأهل الشام: القراءات المعروفة بعبد الله(٢) بن عامر، مات سنة ثمان عشرة ومائة. قرأ على [أبي](٣) الدرداء، وقرأ أيضاً على المغيرة ابن أبي شهاب المخزومي، وقرأ المغيرة على عثمان رضي الله عنه.وها هنا قراءة غير هذه أيضاً(٤) عن الأئمة المشهورة، مما لم يشتهر عنهم، فلا يحل أن يقرأ بها، بمعنى: أن تعلم، ولا يصلي بها، ولا تكتب في المصاحف أصلاً؛ وبالله التوفيق. تمت الرسالة الأولى(١) توفي سنة ٢٠٥، وأكثر البصريين على طريقته في القراءة بعد أبي عمرو بن العلاء.(٢) في الأصل: لعبد الله.(٣) ساقطة من الأصل.(٤) في الأصل: " غير هذه مشهورة أيضاً " وكأن لفظ " مشهورة " زيادة من الناسخ.