الاقتراح في بيان الاصطلاح

Bismillâhi’r-Rahmâni’r-Rahîm. Kitabın Hâtime Kısmı: Rabbim, kolaylaştır ve yardım et, ey Kerîm! Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allah’a mahsustur. O’nun kudretiyle yardım diler, hidayetiyle hakkı bilir ve apaçık görürüz. Yalnızca O’ndan, efendimiz Muhammed’e –ki O, nebîlerin sonuncusudur–, âline ve ashâbının tamamına salât etmesini niyaz ederiz. Bunlar, hadis ilimlerindeki önemli ilim dallarına dair kısa ve özlü bir şekilde sunulan, ehl-i hadisin ıstılahlarını, maksatlarını ve mertebelerini anlamaya yardımcı olacak seçkin bölümlerdir. İnşallah Teâlâ, bu ilim dalında geniş bilgiye giriş mahiyetindedir. Eser, bâblara ayrılmıştır.

Birinci Bâb: Bu san'atla [hadis ilmiyle] ilgili tedavülde olan lafızlar hakkındadır (s.a.v.) - Birinci Lafız: Sahîh. Ve bu lafzın dayanağı, fukahâ ve usûliyyûnun usûlleri mûcibince râvînin adâlet sıfatı, yani fıkıhta kararlaştırıldığı üzere şehâdetin kabulünde şart koşulan adâlettir. Bunlardan mürseli kabul etmeyen kimse buna ilâveten [hadisin] müsned olmasını şart koşmuştur. Ashâb-ı hadîs ise [sahîh için] hadîsin şâz ve mu'allal olmaması şartını eklemiştir. Bu iki şartta, fukahâ mezhebinin muktezâsınca bir nazar vardır. Zira muhaddislerin hadisi illetli saydıkları illetlerin birçoğu fukahânın usûllerine göre cârî değildir. Bu tespit gereğince sahîh hadisin teknik tanımı (haddi) şudur: İsnadı, zâbıt olan âdil râvîden yine zâbıt olan âdil râvîye intikâl ederek nihayetine kadar muttasıl olan, ayrıca şâz ve mu'allal bulunmayan müsned hadîstir. Şayet şöyle denilseydi: 'Sıhhati üzerinde ittifak edilmiş bu sahîh hadîs şöyle şöyledir...' diye sonuna kadar, bu güzel olurdu. Zira bu gibi şartları koşmayanlar sahîhi bu vasıflarla sınırlandırmazlar. Hâlbuki haddin [tarifin] şartı câmi' ve mâni' olmasıdır. Hadîs erbâbı, esahh-ı esânîd hususunda ihtilâf etmişlerdir.