السيرة النبوية في دائرة المعارف البريطانية

Mukaddime: Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allah’a mahsustur. O, Resûlünü bütün insanlara hak ile ve apaçık bir imam/rehber olarak göndermiştir. Salât ve selâm, nebîlerin ve resullerin en şereflisi, yüzleri nurlu öncülerin kumandanı Muhammed (s.a.v.)’in üzerine olsun; ki kendisine sözü açıkça söylemesi emrolunmuştur: {De ki: Ey insanlar! Eğer benim dinimden bir şüpheniz varsa, ben Allah’ı bırakıp sizin taptıklarınıza tapmam; ancak sizin canlarınızı alacak olan Allah’a kulluk ederim ve ben müminlerden olmakla emrolundum} (Yûnus 104). Rabbimin salât ve selâmı onun, âlinin, sahâbesinin ve kıyâmet gününe kadar onun hidayetine tâbi olanların üzerine olsun. Ammâ ba‘d. En son aklıma gelen şey, müsteşriklerin ta‘nlarının/ithamlarının, ilk vasfının ilim ve bilgi olduğu bilinen, meşhur Britannica Ansiklopedisi’ne girmesi ve onun ilk yayımından beri kendisi için çizdiği ilmî sağlamlık çizgisinden büyük bir sapma göstermesiydi. Orada ‘İslâm’ başlığı altında yazılanları okumaya koyulduğumda, konuya hâkim olan sağlıklı ilmî yöntemden sapma, maksatlı önyargı ve Müslümanların kutsal saydığı her şeye saldırma arzusu beni dehşete düşürdü. Bu şaşkınlık boşuna değildir; zira Britannica Ansiklopedisi, dünya genelindeki genel ansiklopediler arasında en popüler olanı ve doğruluk bakımından en şöhretlisidir. Hele ki yazarlarını, söz sahibi ve görüşü dinlenen en meşhur uzmanlardan seçer; malzemesini Batılı okurun ilgi alanları ve bilgi sistemiyle bağlayan bir dil kullandığı ve hakikatleri analitik ilmî düşüncenin eğilimli olduğu objektif akli bir bakış açısıyla tahlil ettiği bilinir. Bazı müsteşrikler, bunun Batı ilmî çevrelerinde uygulanan ilmî metodoloji olduğunu düşünmektedir. Rudi Paret bu konuda şöyle demektedir: ‘Müsteşrikler, … uygulamaktadırlar.’

İslâm ve tarihi ile kendilerinin iştigal ettikleri telifata tatbik ettikleri nakdî/eleştirel kıstas –ki bunu kendi düşünce tarihlerine uygulamaktadırlar– (1). Bununla birlikte bana apaçık göründü ki, bu araştırmada incelemekte olduğum “Muhammed: Peygamber ve Risaleti” maddesinde ansiklopedinin güttüğü ilk hedef, mümkün olan her türlü şüphe ve iftirayı derlemek ve bunları, ilim ve marifet adına onlardaki söylemi benimseyebilecek okuyucunun dikkatini çeken genel fikrî hatlar halinde sunmaktır; ta ki [müsteşrikler] –ister kasden ister kasıtsız olsun– oryantalizmin ilk gayesi olan insanları İslâm’dan alıkoymayı sürdürsünler (2); hüsrana uğrayarak gerisin geriye dönsünler diye. İşte buradan hareketle bu araştırma fikri doğdu: Allah’ın yardımıyla bu saldırıların perdesini aralamak, onları hakikatleri üzere ortaya koymak, bunların objektiflikten ve ilmî sağlamlıktan ne denli uzak olduğunu beyan etmek ve okuyucuyu bu hususlarda uyarmak için. Bu araştırmaya Britannica Ansiklopedisi hakkında bir arka plan bilgisi vererek başlıyor, burada ansiklopedinin tarihini ve bazı rakamları kısaca arz ediyorum; akabinde ansiklopedinin yayın (redaksiyon) politikasını sergilemeye geçiyorum –ki bu araştırma ile söz konusu politikanın, ansiklopedi bu yöntemi ısrarla vurgulasa da, söz konusu olan İslâm olduğunda tarafsızlık ve objektifliği sağlamada başarısız olduğunu ortaya koymayı amaçlamaktayım. Ardından inceleme konusu olan maddeye, yani “Muhammed: Peygamber ve Risaleti” maddesine geliyor, Muhammedî risaletin tarihi hakkında çağdaş oryantalist düşüncenin büyük öncülerinin görüşlerini –ki bunların bâtıllarla dolu olduğunu bilmekteyiz– ansiklopedinin benimsemeye meylettiğini açığa çıkarıyorum. (1) Rudi Parett, Almanya Üniversitelerinde İslâmî ve Arap Araştırmaları, s. 10. (2) Abdülazîm ed-Dîb, “Müsteşriklerde Yöntem”, s. 338-339.