روضة العقلاء ونزهة الفضلاء

Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla. Hamd, ulûhiyet birliğinde tek olan, rubûbiyet azametiyle izzet bulan, âlemlerin nefislerine ecelleriyle kaim olan ve onların dönüşümlerini, hallerini en iyi bilen, ardarda gelen nimetleriyle onlara minnet eden, tam ve bol nimetleriyle onlara lütufta bulunan Allah'a mahsustur. O, yarattıklarını dilediği anda, hiçbir yardımcı ve danışman olmaksızın yarattı; insanı da dilediği gibi, benzeri ve dengi olmaksızın yarattı. Böylece meşieti, kudretiyle onlarda cari oldu; iradesi, izzetiyle onlarda nüfuz etti. Onlara güzel bir serbestlik (iyi fiilleri işleme kabiliyeti) ilham etti ve içlerine ahlakın çeşitlenmesini yerleştirdi. Onlar, kaderlerinin dereceleri üzere yürürler, ahlaklarının çeşitliliği üzere dönerler ve haklarında hükmettiği ve takdir ettiği şeylerde hayran hayran dolaşırlar. (Allah Teâlâ buyurdu ki:) 'Her bir grup, kendilerinde olanla sevinmektedir' (23/53). Ben şehadet ederim ki Allah'tan başka ilâh yoktur; O, yüce göklerin yaratıcısı, yerlerin ve toprağın (serâ) var edicisidir. O'nun hükmünü geri çevirecek yoktur, kazasını reddedecek yoktur. (Allah Teâlâ buyurdu ki:) 'O, yaptığından sorulmaz; onlar ise sorguya çekileceklerdir' (21/23). Ve şehadet ederim ki Muhammed O'nun seçilmiş kulu ve beğenilmiş rasûlüdür. Onu parlak nur ve hoşnut olunan emirle gönderdi; peygamberlerin arasının açıldığı, yolların silindiği bir zamanda. Böylece onunla azgınlığı ezdi, imanı tamamladı, onu bütün dinlere üstün kıldı ve putperestleri onunla bastırdı. Allah'ın salât ve selâmı, semada bir feleğin döndüğü ve melekûtta bir meleğin tesbih ettiği müddetçe onun üzerine ve bütün âlinin üzerine olsun. Amma ba'd: Zamanın değiştiği akıllı kişiye aşikâr olmuş, dönüştüğü anlayışlı kişiye görünmüştür. Öyle ki, onun memesi (bereketi) bolluktan sonra kurumuş, dalı tazelikten sonra solmuş, özü rutubetten sonra incelmiş, tadı tatlılıktan sonra acılaşmıştır. İçinde öyle topluluklar türemiştir ki, akıl sahibi olduklarını iddia ederler; (halbuki) aklın gerektirdiğinin aksine kalplerindeki şehvetleri kullanırlar ve aklın bizzat kendisinin gerektirdiği şeyleri (iç dürtülerle) terk ederler.

Onlar, kalplerini, güçlükler karşısında üzerine akideler bağladıkları aklın temelini nifak ve müdâhene kılmışlar; musibetler vâkî olduğunda ise onun dallarını güzel giyim ve fasâhat olarak belirlemişlerdir. Zannetmişlerdir ki bu dört şeyi sağlamlaştıran kimse, kendisine uyulması gereken akıllı kişidir; bunları sağlamlaştırmaktan geri kalan ise, kendisinden uzaklaşılması gereken en ânuk (ahmak) kişidir. Ne zaman ki âlemin avâmının onların fiillerine aldanıp, halkın hevâ ehlinin onların benzerlerine uyduklarını gördüm, işte bu beni, muhtevası latif bir mânâ ihtiva eden, akıl sahiplerinin zamanlarında hâlleri bilmek hususunda muhtaç oldukları şeyleri kapsayan hafif bir kitap telif etmeye sevketti. Öyle ki bu kitap, hazır olduklarında akıl sahipleri için bir tezkire (hatırlatma) ve gıyâblarında (yahut vefatlarından sonra) sahiplerine yardımcı olsun. Onun sayesinde âlim, akranlarına üstün gelir; kitabı muhafaza eden kimse, emsâline faik olur. Bu kitap, akıllı için halvetlerde sâdık bir nedîm (dost) ve sahralarda onu muhafaza eden bir üns (arkadaş) olur. Eğer kardeşlerinden lâyık olan birine tahsis edilirse, o kimse onu divanında (kitaplığında) eksik etmez; şayet onu dostlarına tercih ederek kendine has kılarsa, bu kitap sayesinde emsâllerine üstün gelir. Onda, akıllı kişinin kullanmasının güzel olduğu övülen hasletleri ve yapmasının çirkin olduğu yerilen huyları beyan ediyorum; ayrıca iktisarı (kısa tutmayı) sürdürme ve çokça uzatmaktan kaçınma kasdı ile hareket ediyorum. Ta ki taşıyan için hafif olsun, dinleyen kulağı onu anlayabilsin. Zira haber türleri ve şiir çeşitleri, eğer müctehid onları uzatmada gayret ederse, onların nihayetine ulaşmayı ümit edemez. Çoğaltmada kemâle ermeyi ümit etmeyen kimse, ihtisarla (özetle) yetinmeyi hak etmiştir. Allah, isabetli olana muvaffak kılan ve rüşde hidâyet edendir. O'ndan sırların ıslâhını ve günahlar sebebiyle cezalandırmayı terk etmesini dilerim. Şüphesiz O, Cevâd, Kerîm, Raûf, Rahîm'dir.