العقيدة الواسطية - ت ابن مانع

Vâsıtıyye Akidesi. Şeyhülislâm Takıyyüddîn Ebü'l-Abbâs Ahmed b. Abdilhalîm b. Abdisselâm b. Teymiyye el-Harrânî'nin (rahmetullahi aleyh) telifidir. 728 hicrî senesinde Dımaşk'ta vefat etmiştir. Bu risâle, 698 hicrî senesinde Vâsıt kadılarından birinin talebine cevaben kaleme alınmıştır. Edebî takriz, Mısır Harp Okulu mezunu Ali Zeynülâbidîn tarafından yazılmıştır: "O akide ki ne yücedir parıltısı; kalplere hidayeti saçan bir kıvılcımdır. İçinde Kur'an'dan her fazilet vardır; nûruyla sapkını hidayete erdirir. Onda kurtuluş vardır dünya ve âhirette saadet isteyen için, ona yönelirse. Bize îmânı en berrak sûretiyle takdim etti; Allah'ın sıfatlarını mânâsıyla rivâyet etti. O, ta‘tîl, tekyîf, teşbîh ve temsîlden münezzehtir; ismi ne yücedir! Öyleyse akidenin urvelerine sımsıkı sarıl; zira onun yapısı hidayet üzere sağlam kılınmış ve inşa edilmiştir. İbn Mâni'in tashîhiyle ziynetlendi; o, akîdeyi kuvvetlendirdi ve cilâladı. İşte o, ışığı her kalbe saçılan bir güneş hâline geldi; onu kucaklayan ve idrak eden her kalbe." Bu akîdeye hâşiyeler yazmış ve tashihine nezâret etmiş bulunan fazîletli âlim, Şeyh Muhammed b. Abdülazîz b. Mâni' (Umum Maarif Müdürü) -Allah teâlâ mükâfatını artırsın ve kendisini ilim ve tâlibleri için bir hazine olarak devam ettirsin.

**Müellifin Mukaddimesi** Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla. (1) Elhamdülillah O Allah’a ki Resûlünü hidâyet ve hak dîn ile gönderdi; tâki onu bütün dinlere üstün kılsın. Şâhid olarak Allah yeter. Yine şehâdet ederim ki Allah’tan başka ilâh yoktur, O tektir, ortağı yoktur; O’nu ikrâr ve tevhid ederek. Yine şehâdet ederim ki Muhammed (s.a.v.) O’nun kulu ve resûlüdür. Allâhümme, ona ve âline bol bol salât ü selâm eyle. Emmâ ba‘d: İşte bu, kıyâmete dek mansûr ve nâcî olan fırkanın —Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat’in— itikadıdır. O da Allah’a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, ölümden sonra dirilişe, kaderin hayrına ve şerrine iman etmektir. **Allah’ın Kitabında Kendisini Vasfettiği Sıfatlara İman** Allah’a imanın bir parçası da, Allah’ın kendi kitabında kendisini vasfettiği sıfatlara ve Resûlü Muhammed (s.a.v.)’in O’nu vasfettiği sıfatlara —tahrif ve ta‘tîl olmaksızın, keyfiyyet ve temsîl söz konusu olmaksızın— iman etmektir. Bilakis onlar, Allah’ın —Sübhânehû— hiçbir şeyin O’na benzer olmadığına; O’nun Semî‘ ve Basîr olduğuna iman ederler. --- (1) Müellifin “Bismillâh” sözündeki câr ve mecrûr, mahzûf bir fiile mütealliktir. Tercih edilen görüşe göre bu fiil, sonra zikredilen özel bir fiildir; takdîren: “Allah’ın adını anarak istiâne ve teberrük hâlinde iken telif ediyorum” demektir. Lâfza-i celâl (Allah), O’nun zâtında kâim olan ve ilâhiyyet diye isimlendirilen sıfata delâlet eder. İbn Abbâs şöyle demiştir: “Allah, bütün mahlûkatı üzerinde ulûhiyyet ve kulluk hakkına sahip olandır.” Müellifin “er-Rahmân er-Rahîm” ifâdesi, Allah’ın iki sıfatıdır. er-Rahmân, O’nun zâtında kâim olan sıfata; er-Rahîm ise bu sıfatın merhûm (rahmete mazhar olan) ile ilişkisine delâlet eder. Bu fark, “(Allah) mü’minlere karşı Rahîm’dir” (el-Ahzâb 33/43) âyeti üzerinde düşünüldüğünde açığa çıkar. (2) “Elhamdülillâh” (Allah’a hamd olsun) sözü, zemmin (kötülemenin) zıddıdır. Övüleni, zâtına lâzım olan ve siyâk-sibâk ilişkisi kapsamındaki sıfatlarıyla sözle övmektir. Şükür ise ancak siyâk-sibâk (müteaddî/başkasına geçen) sıfatlar münâsebetiyle olur; dil, kalp ve organlarla yapılır. Nitekim şâir şöyle demiştir: "Bana ulaşan nimetler sizden üç şeyi harekete geçirdi: Elim, dilim ve perdelendirilmiş vicdanım." (3) “Sallallâhu aleyhi ve sellem” ibâresi hakkında, Allah’ın kuluna salâtının en sahîh açıklaması, Buhârî’nin Sahîh’inde Ebü’l-Âliye’den naklettiğidir: “Allah’ın Resûlüne salâtı, melekler nezdinde O’nu senâ etmesidir.” (4) “Tahrîf ve ta‘tîl olmaksızın” ifâdesi hakkında Râgıb şöyle demiştir: “Tahrîf, bir şeyi eğip bükmek, aslî durumundan kaydırmaktır.”