İbn Ebî Hayseme'nin et-Târîhu'l-Kebîr'i – üçüncü cilt – Fârûk baskısı (İbn Ebî Hayseme)
Bölüm: Terâcim ve Tabakât
Kitab: İbn Ebî Hayseme Târihi olarak bilinen et-Târîhu'l-Kebîr – üçüncü cilt
Müellif: Ebû Bekr Ahmed b. Ebî Hayseme (ö. 279 h.)
Muhakkik: Salâh b. Fethî Helâl
Nâşir: el-Fârûku'l-Hadîse li't-Tıbâ'a ve'n-Neşr – Kahire
Tab': Birinci, 1424 h. = 2004 m.
Cilt adedi: 4 (3 cilt ve bir fihrist cildi)
[Kitap numaralandırması matbû nüshaya uygundur]
Ramisher'de yayın tarihi: 1 Temmuz 2026.
التاريخ الكبير لابن أبي خيثمة - السفر الثالث - ط الفاروق (ابن أبي خيثمة) القسم: التراجم والطبقات الكتاب: التاريخ الكبير المعروف بتاريخ ابن أبي خيثمة - السفر الثالث المؤلف: أبو بكر أحمد بن أبي خيثمة (ت ٢٧٩ هـ)المحقق: صلاح بن فتحي هَلل الناشر: الفاروق الحديثة للطباعة والنشر - القاهرة الطبعة: الأولى، ١٤٢٤ هـ = ٢٠٠٤ معدد المجلدات: ٤ (٣ ومجلد فهارس)[ترقيم الكتاب موافق للمطبوع]تاريخ النشر في راميشر: ١ يوليو ٢٠٢٦.
İkinci cilt. Ardından üçüncü yıl girdi. 1479- Bize Ahmed b. Muhammed b. Eyyûb tahdîs edip dedi ki: Bize İbrahim, Muhammed b. İshak'tan rivâyetle dedi ki: Sonra Resûlullah (s.a.v.), Sevik Gazvesi'nden döndükten sonra Medine'de Zilhicce'nin kalan kısmı ile Muharrem ayında (yahut buna yakın bir müddet) ikamet etti. Ardından Gatafan kabilesini hedef alarak Necid'e gazve düzenledi; işte bu Zî Emr Gazvesi'dir. Necid'de Safer ayının tamamında (yahut buna yakın bir süre) kaldı, sonra Medine'ye döndü ve orada hiçbir tehditle karşılaşmadı. Ardından Rebîulevvel ayının tamamında, az bir kısmı hariç, kaldı. Sonra Kureyş ve Benî Süleym'i hedef alarak gazveye çıktı; nihayet Hicaz'da el-Fur' bölgesi tarafında bulunan Bahran madenine ulaştı. Orada Rebîulâhir ve Cemâziyelevvel aylarında ikamet etti, sonra Medine'ye döndü ve hiçbir tehditle karşılaşmadı. Bu arada Resûlullah (s.a.v.)'in Benî Kaynukâ' Gazvesi de vuku bulmuştu. Resûlullah (s.a.v.)'in Bahran'dan dönüşünden sonraki ikameti: Cemâziyelâhir, Receb ve Şaban aylarını kapsıyordu. 1480) Bu sene içerisinde Hafsa ile evlilik: Denildiğine göre o, bu senenin Şaban ayında Hafsa bint Ömer ile evlendi. el-Medâinî bize haber verip dedi ki: Onunla üçüncü hicrî yılda evlendi. el-Esrem ise Ebû Ubeyde'den naklederek onunla ikinci yılda evlendiğini iddia etti. 1481- İbn İshak dedi ki: Resûlullah (s.a.v.) Ramazan'da ikamet etti...
الجزء الثانيثم دخلت سنة ثلاث١٤٧٩- فحَدَّثَنَا أَحْمَد بْن مُحَمَّد بْن أَيُّوبَ، قال: حدثنا إِبْرَاهِيم، عَنْ مُحَمَّد بْن إِسْحَاقَ، قَالَ: ثُمَّ أَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَمَا رَجَعَ مِنْ غَزْوَةِ السَّوِيقِ - بالْمَدِيْنَة بَقِيَّةَ ذِي الْحَجَّةِ وَالْمُحَرَّمِ، أَوْ قَرِيبًا مِنْهُ - ثُمَّ غَزَا نَجْدًا يُرِيدُ غَطَفَانَ، وَهِيَ غَزْوَةُ ذِي أَمْرٍ، فَأَقَامَ بنجدٍ بِقَيَّةَ صَفَرٍ كلِّه، أَوْ قَرِيبًا مِنْ ذَلِكَ - ثُمَّ رجع إِلَى الْمَدِيْنَة ولم يَلْقَ بِهَا كَيْدًا، فَلَبِثَ شَهْر رَبِيعٍ الأَوَّلِ كُلِّهِ إِلا قَلِيلا مِنْهُ، ثُمَّ غَزَا يُرِيدُ قُرَيْشًا وَبَنِي سُلَيْمٍ، حَتَّى بَلَغَ بَحْرَانَ مَعْدِنٌ بِالْحِجَازِ مِنْ نَاحِيَةِ الْفُرْعِ فَأَقَامَ بِهَا شَهْر رَبِيعٍ الآخَرِ وَجُمَادَى الأُولَى، ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْمَدِيْنَة وَلَمْ يَلْقَ كَيْدًا، وَقَدْ كَانَ فِيمَا بَيْنَ ذَلِكَ مِنْ غَزْوِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَنِي قَيْنُقَاعٍ وَكَانَتْ إِقَامَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ قُدُومِهِ مِنْ بَحْرَانَ: جُمَادَى الآخِرَةَ، وَرَجَبٍ، وَشَعْبَانَ.١٤٨٠) الزواج بحَفْصة في هذه السنة:ويقال: إنه تزوج حَفْصة بنت عمر في شعبان من هذه السنة.وَأَخْبَرَنَا الْمَدَائِنِيّ: قَالَ: تزوجها سنة ثلاث من الهجرة.وأما الأثرم فزعم عن أبي عُبَيْدَة؛ أنه تزوجها سنة ثنتين.١٤٨١- قَالَ ابن إِسْحَاقَ: وأقام صلى الله عليه وسلم رمضان
1482- Bize Mus'ab haber verdi dedi ki: Hasan b. Ali, hicretin üçüncü yılı Ramazan'ının on beşinde doğdu.
1483- İbn İshâk'ın dışındakiler dedi ki: O (Hasan) bu yılın Ramazan'ında Ümmü'l-Mesâkin ile evlendi.
1484- İbn İshâk dedi: Kureyş, hicretin üçüncü yılı Şevval ayında Uhud Gazvesi'ne girişti; Uhud günü Şevval'in on beşinci günüydü. Uhud gününün ertesi günü -ki o gün Şevval'in on altı gecesi geçmiş Pazar günüydü- Resûlullah (s.a.v.) yola çıktı ve nihayet Medine'den sekiz mil uzaktaki Hamraü'l-Esed'e vardı. Orada Pazartesi, Salı ve Çarşamba olmak üzere üç gün kaldı; sonra Medine'ye döndü. Resûlullah (s.a.v.) Şevval'in kalan kısmında, Zilkade'de ve Zilhicce'de (Medine'de) kaldı. O hac (mevsimine) müşrikler vekâlet etti.
1485- Bu yıl içinde: Resûlullah (s.a.v.) Zeyneb bint Cahş ile evlendi.
1486- Bize el-Esrem, Ebû Ubeyde'den haber verdi ki Nebî (s.a.v.) onunla hicretin üçüncü yılında evlendi.
1487- Bu yıl içinde: Osman b. Affân, Resûlullah'ın kızı Ümmü Külsüm ile -bana ulaştığına göre- evlendi.
1488- Uhud'dan sonra hamr (içki) haram kılındı.
١٤٨٢- أَخْبَرَنَا مُصْعَب قَالَ: وُلِد الحسن بن علي للنصف من رمضان سنة ثلاث من الهجرة.١٤٨٣- وقال غير ابن إِسْحَاقَ: فتزوج أم المساكين في رمضان من هذه السنة.١٤٨٤ - قَالَ ابن إِسْحَاقَ: وغزته قريشٌ غزوةَ أُحُدٍ في شوال سنة ثلاث، وكان يوم أحد للنصف من شوال، فلما كان الغد مِن غدِ يوم أُحد - وذلك يوم الأحد لست عشرة ليلة مضت من شوال: خرج رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حتى انتهى إِلَى حمراء الأسد، وهي من الْمَدِيْنَة على ثمانية أميال، فأقام بها ثلاثا: الاثنين، والثلاثاء، والأربعاء، ثم رجع إِلَى الْمَدِيْنَة صلى الله عليه وسلم، وأقام رَسُول اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بقية شوال، وذي القعدة، وذي الحجة، وولي تلك الحجة المشركون.١٤٨٥- وفي هذه السنة:تزوج رَسُول اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زينب بنت جحش.١٤٨٦- وَأَخْبَرَنَا الأثرم، عن أبي عُبَيْدَة، أن النَّبِيّ صلى الله عليه وسلم تزوجها في ثلاث من الهجرة.١٤٨٧- وفي هذه السنة:تزوج عُثْمَان بن عَفَّان أم كلثوم بنت رَسُول اللَّهِ فيما بلغني.١٤٨٨- وبعد أُحُدٍ حرمت الخمر
1489- Bize Ahmed b. Muhammed rivayet etti [k. 68/b] … hamr? Dedi ki: Uhud'dan sonra; insanlar Uhud günü savaşa gitmek üzere yola çıktıklarında sabahleyin hamr içtiler.
١٤٨٩- وَحَدَّثَنَا أحمد بن مُحَمَّد [ق/٦٨/ب] … الخمر؟ قَالَ: بعد أُحُدٍ؛ اصطبح الناس الخمر يوم أُحُدٍ حين غدَوْا للقتال
Sonra dört (1490) senesi girdi. Bize Ahmed b. Muhammed b. Eyyûb tahdîs etti, dedi ki: Bize İbrahim b. Sa‘d, İbn İshâk’tan rivâyet etti: Resûlullah (s.a.v.) Muharrem ayını ikâmet etti, ardından Safer ayında Bîr-i Maûne ashâbını gönderdi; bu, Uhud’dan dört ay sonra idi. Bu sene içinde Benî Nadîr hâdisesi de vardır. (1491) Bize İbrahim b. el-Münzir, İbn Füleyh vasıtasıyla, Mûsâ yoluyla İbn Şihâb’dan tahdîs etti, dedi ki: Benî Nadîr hâdisesi, hicretin üçüncü senesi Muharrem ayında vuku buldu. İbn İshâk’a muhâlefet etti. (1492) İbn İshâk dedi ki: Sonra Resûlullah (s.a.v.), Benî Nadîr gazvesinden sonra Medine’de Rebî‘ ayı ve Cemâziye’l-ûlâ’nın bir kısmını ikâmet etti, ardından Necid’e gazâ ederek Benî Muhârib ile Gatafân kabilesinden Benî Salebe’ye yöneldi; nihayet Nahle’ye kadar indi. (İşte bu, Zâtü’r-Rikâ‘ gazvesidir. Bu gazvede Resûlullah (s.a.v.), Câbir b. Abdillâh el-Ensârî’den (r.a.) devesini satın aldı.) (1493) Bunu bize Ahmed b. Muhammed b. Eyyûb tahdîs etti, dedi ki: Bize İbrahim b. Sa‘d, İbn İshâk’tan rivâyet etti, dedi ki: Bana Vehb b. Keysân, Câbir b. Abdillâh’tan (r.a.) rivâyet etti, dedi ki: Zâtü’r-Rikâ‘ gazvesinde Resûlullah (s.a.v.) ile birlikte zayıf bir devem üzerinde çıktım. (1494) İbn İshâk dedi ki: Resûlullah (s.a.v.) Zâtü’r-Rikâ‘ gazvesinden Medine’ye döndüğünde, Cemâziye’l-ûlâ’nın kalan kısmı ile Cemâziye’l-âhire ve Receb ayını orada geçirdi; sonra Şa‘bân ayında Ebû Süfyân ile belirlenen vade üzere Bedir’e çıktı ve oraya kadar indi. Orada sekiz gece kalarak Ebû Süfyân’ı bekledi, sonra geri döndü. (1495) Hüseyin’in doğumu: Bana Mus‘ab b. Abdillâh haber verdi, dedi ki: Hüseyin b. Alî (r.a.), yedi (…) doğdu.
ثم دخلت سنة أربع١٤٩٠ - حَدَّثَنَا أَحْمَد بْن مُحَمَّد بْن أَيُّوبَ، قال: حدثنا إِبْرَاهِيم بْن سَعْد، عَنِ ابْن إِسْحَاقَ: فَأَقَامَ صلى الله عليه وسلم الْمُحَرَّمَ ثُمَّ بَعَثَ أصحابَ بئرِ مَعُونَةَ فِي صَفَرٍ، عَلَى رَأْسِ أَرْبَعَةِ أشهرٍ مِنْ أحُد، وَفِيهَا أَمْرُ بَنِي النَّضِيرِ.١٤٩١- حَدَّثَنَا إبراهيم بن الْمُنْذِر، عن ابن فُلَيْح، عن موسى، عن ابن شِهَاب، قَالَ: وكان أمر بني النضير في المحرم سنة ثلاث.خالف ابن إِسْحَاقَ.١٤٩٢ - قَالَ ابن إِسْحَاقَ: ثم أقام رَسُول اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بالْمَدِيْنَة بعد غزوة بني النضير شَهْر ربيع، وبعض جمادى، ثم غزا نجدا يريد بني محارب وبنى ثعلبة من غطفان، حتى نزل نخلا (٢- وهي غزوة ذات الرقاع، وفي هذه الغزوة اشترى رَسُول اللَّهِ صلى الله عليه وسلم من جابر بن عَبْد الله الأَنْصَارِيّ بعيرَه.١٤٩٣- حَدَّثَنَا بِذَاكَ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّد بْنِ أَيُّوبَ، قَالَ: حدثنا إِبْرَاهِيم بْن سَعْد، عَنِ ابْن إِسْحَاقَ، قَالَ: حَدَّثَنِي وَهْبُ بْنُ كَيْسَان، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْد اللَّهِ، قَالَ: خَرَجْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى غَزْوَةِ ذَاتِ الرِّقَاعِ عَلَى جملٍ لِي ضَعِيْف.١٤٩٤- قَالَ ابن إِسْحَاقَ: فلما قدم رَسُول اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِيْنَة من غزوة ذات الرقاع: أقام بها بقية جمادى الأولى، وجمادى الآخرة، ورجب، ثم خرج في شعبان إِلَى بدر لميعاد أبي سفيان حتى نزله، فأقام عَلَيْهِ ثماني ليال ينتظر أبا سفيان، ثم انصرف.١٤٩٥- ولادة الحُسَيْن:وَأَخْبَرَنِي مُصْعَب بن عَبْد الله، قَالَ: ولد الحُسَيْن بن علي لسبع
Mus'ab dışındaki bir rivayete göre: Hicretin dördüncü yılı Şaban ayının beşinci gecesi. 1496 - Sonra İbn İshâk'ın rivayetine dönecek olursak; dedi ki: Resûlullah (s.a.v.) Medine'ye döndü ve bir ay orada kaldı; nihayet Zilhicce ayı geçti ve o haccı müşrikler yönetti. Bu, Resûlullah'ın Medine'ye gelişinin dördüncü yılı idi. Ardından Resûlullah (s.a.v.) Dûmetü'l-Cendel'e gazve etti; fakat oraya varmadan geri döndü ve hiçbir düşmanca harekete maruz kalmadı. Yılın kalan kısmını Medine'de geçirdi. İbn İshâk dışında bir rivayet ise şöyledir: Bu sene Şevval ayında Peygamber (s.a.v.) Ümmü Seleme bint Ebû Ümeyye ile evlenmiştir. Buna Ebû Ubeyde Ma‘mer b. el-Müsennâ muhalefet etmiştir. el-Esrem bize, Ebû Ubeyde'den rivayetle şunu haber vermiştir: O (Peygamber), onunla (Ümmü Seleme ile) Bedir Vak‘ası'ndan sonra, hicretin ikinci yılında evlenmiştir.
وقال غير مُصْعَب: لخمس ليال مضين من شعبان سنة أربع من الهجرة.١٤٩٦ - ثم رجع إِلَى حديث ابن إِسْحَاقَ؛ قَالَ: فرجع صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَدِيْنَة فمكث بها شهرا حتى مضى ذو الحجة، وولي تلك الحجة المشركون، وهي سنة أربع من مقدم رسول الله الْمَدِيْنَة، ثم غزا رَسُول اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دومة الجندل، فرجع قبل أن يصل إليها، فلم يلق كيدا، وأقام بقية سنته تلك بالْمَدِيْنَة.وقال غير ابن إِسْحَاقَ: في هذه السنة في شوال تزوج النَّبِيّ عليه السلام أم سَلَمَة بنت أبي أمية.وخالفه أبو عُبَيْدَة: مَعْمَر بن المُثَنَّى.أَخْبَرَنَا الأثرم عنه: أنه تزوجها بعد وقعة بدر من سنة ثنتين
Sonra, hicrî tarih itibarıyla beşinci sene girdi (1497-). Bize Ahmed b. Muhammed b. Eyyûb rivâyet etti, dedi ki: Bize İbrâhim b. Sa‘d rivâyet etti, dedi ki: Hendek Gazvesi Şevvâl ayında vukû buldu [k: 69/a]… İbn İshâk dedi ki: Resûlullah (s.a.v.) Hendek’ten Medîne’ye dönüşe geçtiğinde Cebrâil (a.s.) Resûlullah’a (s.a.v.) geldi. İbn İshâk, Zührî’den rivâyetle dedi ki: ‘Şüphesiz Rabbin, Benî Kureyza’ya yürümeni emrediyor.’ İbn İshâk dedi ki: Resûlullah (s.a.v.) onları yirmi beş gece kuşattı; nihayet kuşatma onları iyice zor duruma düşürdü. Benî Kureyza meselesi sona erince, Sa‘d b. Muâz’ın yarası kanayıp patladı ve bu sebeple şehîd olarak vefat etti –Allah ona rahmet eylesin–. Ve bu senede: Hâlid b. Velîd ile Amr b. el-Âs müslüman oldu.
ثم دخلت سنة خمس من التاريخ١٤٩٧- فحَدَّثَنَا أحمد بن مُحَمَّد بن أيوب، قال: حدثنا إبراهيم بن سَعْد، قَالَ: كانت غزوة الخندق في شوال [ق/٦٩/أ] … . .قَالَ ابن إِسْحَاقَ: فلما انصرف رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عن الخندق راجعا إِلَى الْمَدِيْنَة: "أتى جبريل رَسُول اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.قَالَ ابن إِسْحَاقَ، عن الزُّهْرِيّ؛ قَالَ: إن ربك يأمرك أن تسير إِلَى بني قريظة.قَالَ ابن إِسْحَاقَ: فحاصرهم رَسُول اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خمسا وعشرين ليلة، حتى جهدهم الحصار، فلما انقضى شأن بنى قريظة انفجر بسَعْد بن معاذ جرحه فمات به شهيدا رحمه الله.١٤٩٨- وفي هذه السنة:أَسْلَم خالد بن الوليد، وعَمْرو بن العاصي
Nitekim bize Ahmed b. Muhammed b. Eyyûb rivâyet etti, dedi ki: Bize İbrahim b. Sa‘d, İbn İshak yoluyla, Yezîd b. Ebî Habîb'den, o da Râşid'den —ki Habîb b. Ebî Evs'in âzâdlı kölesidir—, o da Habîb b. Ebî Evs'ten, o da Amr b. el-Âs'dan (r.a.) şöyle rivâyet etti: Ahzâb [Hendek Savaşı]'tan döndüğümüzde Resûlullah (s.a.v.)'ın huzuruna çıktık. Hâlid b. Velîd (r.a.) öne geçip Müslüman oldu ve biat etti. Ardından ben de ilerleyerek O'na biat ettim ve ayrıldım.
1499. Bize Ahmed b. Muhammed, İbrahim yoluyla İbn İshak'tan rivâyet etti; dedi ki: Bana güvendiğim bir kimse haber verdi ki, Osman b. Talha b. Ebî Talha da onlarla beraberdi ve onlar Müslüman olduğunda o da Müslüman oldu.
1500. İbn İshak dedi ki: Benî Kurayza [Gazvesi]'nin fethi Zilkade ayında veya Zilhicce'nin başlarında vuku buldu; o yıl hac görevini müşrikler idâre etti.
Resûlullah (s.a.v.)'ın Ümmü Habîbe bint Ebî Süfyân (r.anhâ) ile bu sene evlendiği söylenir. Ancak el-Esrem'in Ebû Ubeyde'den [es-Sekafî yoluyla] naklettiğine göre, Nebiyy-i Ekrem (s.a.v.) onunla hicret tarihinden itibaren altıncı yılında evlenmiştir.
كما حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّد بْنِ أيوب، قال: حدثنا إِبْرَاهِيم بْن سَعْد، عَنِ ابْن إِسْحَاقَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ رَاشِدٍ، مَوْلَى حَبِيبِ بْنِ أَبِي أَوْسٍ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي أَوْسٍ، قَالَ: حَدَّثَنِي عَمْرو بن العاصي، قَالَ: لَمَّا انْصَرَفَ مَعَ الأَحْزَابِ عَنِ الْخَنْدَقِ قَدِمْنَا عَلَى النَّبِيّ صلى الله عليه وسلم فَتَقَدَّمَ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ فأَسْلَم وَبَايَعَ ثُمَّ تَقَدَّمْتُ فَبَايَعْتُهُ وَانْصَرَفْتُ.١٤٩٩- حَدَّثَنَا أَحْمَد بْن مُحَمَّد، عَنْ إِبْرَاهِيم، عن ابن إِسْحَاقَ، قَالَ: وقد حدثني من لا أتهم أن عُثْمَان بن طلحة بن أبي طلحة كان معهما أَسْلَم حين أَسْلَما.١٥٠٠- وقال ابن إِسْحَاقَ: وكان فتح بني قريظة في ذي القعدة، أو في صدر ذي الحجة، وولي الحجة المشركون.ويقال: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تزوَّج أم حبيبة بنت أبي سفيان في هذه السنة.إلا أن الأثرم زعم عن أبي عُبَيْدَة أن النَّبِيّ صلى الله عليه وسلم تزوجها سنة ستٍّ من التاريخ
Sonra altıncı yıl girdi. Bize Ahmed b. Muhammed b. Eyyûb rivâyet etti, dedi ki: Bize İbrahim b. Sa‘d, Muhammed b. İshak‘tan rivâyet etti, dedi ki: Resûlullah (s.a.v.) Muharrem, Safer ve Rebî‘ ayında ikamet etti; ardından Cemâziyelevvel’de, Benî Kureyza Fethi’nin üzerinden altı ay geçtikten sonra Benî Lihyân’a doğru yola çıkarak Recî‘ Ashâbı’nı aradı. Sonra dönüp Cemâziyelâhir ve Receb’in bir kısmını Medine’de geçirdi; ardından Şaban ayında, Hicretin altıncı yılında Huzâa’dan Benî Mustalik’e gazâ etti. 1502- Bu senede ise: Nebî (aleyhisselâm) Cüveyriyye bint Hâris ile evlendi. 1503- Bu gazvede: Ehl-i ifk, Âişe (r.anhâ) hakkında dediklerini dediler. Allah da onu söylediklerinden temize çıkardı ve şu âyeti indirdi: {Muhakkak ki o ifki uyduranlar sizden bir topluluktur} (Nûr/11). 1504- Bize Yûsuf b. Bühlûl rivâyet etti, dedi ki: Bize İbn İdrîs rivâyet etti, dedi ki: Bize Muhammed b. İshâk rivâyet etti, dedi ki: Bize Muhammed b. Müslim, Urve b. Zübeyr’den (ki o Âişe’den rivâyet eder), Ubeydullah b. Abdullah’tan, Alkame b. Vakkās’tan ve Saîd b. Müseyyib’den rivâyet etti.
ثم دخلت سنة ست١٥٠١- فحَدَّثَنَا أَحْمَد بْن مُحَمَّد بْن أَيُّوبَ، قال: حدثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْد، عَنْ مُحَمَّد بْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ: ثُمَّ أَقَامَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمُحَرَّمَ وَصَفَرَ وشَهْر رَبِيعٍ وَخَرَجَ صلى الله عليه وسلم فِي جُمَادَى الأُولَى عَلَى رَأْسِ سِتَّةِ أَشْهُرٍ مِنْ فَتْحِ بَنِي قُرَيْظَةَ إِلَى بَنِي لِحْيَانَ يَطْلُبُ أَصْحَابَ الرَّجِيعِ، ثُمَّ قَدِمَ فَأَقَامَ بالْمَدِيْنَة بَعْضَ جُمَادَى الآخِرَةِ وَرَجَبٍ، ثُمَّ غَزَا بَنِي الْمُصْطَلِقِ مِنْ خُزَاعَةَ فِي شَعْبَانَ سَنَةَ ستٍّ.١٥٠٢- وفي هذه السنة:تزوج النَّبِيّ عليه السلام جُوَيْرِيَّة بنت الحارث.١٥٠٣- وفي هذه المغزاة:قَالَ أهل الإفك في عائشة ما قالوا فبرأها الله مما قالوا وأنزل: {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ} النور/١١.١٥٠٤- حَدَّثَنَا يُوسُف بْنُ بُهْلُول، قال: حدثنا ابن إدريس، قال: حدثنا مُحَمَّد بن إسحاق، قال: حدثنا مُحَمَّد بْنُ مُسْلِم، عَنْ عُرْوَة بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، وَعَنْ عُبَيْد الله بن عَبْد الله، وَعَنْ عَلْقَمَة بْنِ وَقَّاصٍ، وَسَعِيدِ بن الْمُسَيِّب
Ve Abdullah [ق/79/ب] b. Ebî Bekr (r.a.), Amre bint Abdurrahman (r.anhâ) yoluyla Âişe (r.anhâ)'den; Yahyâ b. Abbâd b. Abdillah b. Zübeyr (r.a.) de babası (Abdullah b. Zübeyr) (r.a.) yoluyla rivayet etmiştir. Bütün bu rivayetler ondan (Âişe'den) gelmiştir. Bunlardan bazıları diğerlerinden daha iyi ezberlemiştir: "Şüphesiz ki Nebî (s.a.v.) bir sefere çıktığında hanımları arasında kura çekerdi. Hangisinin kurası çıkarsa onu beraberinde götürürdü."
وعَبْد الله [ق/٧٩/ب] بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْد الرَّحْمَن، عَنْ عَائِشَةَ.ويَحْيَى بْنِ عَبَّادِ بْنِ عَبْد اللَّهِ بْنِ الزُّبْيَرِ، عَنْ أَبِيهِ.كلُّ ذَلِكَ قَدِ اجتمعَ مِن الْحَدِيْث عَنْهَا، وَكَانَ بَعْضُ هَؤُلاءِ أَوْعَى مِنْ بَعْضٍ: "أَنّ النَّبِيّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا خَرَجَ سَفَرًا أَقْرَعَ بَيْنَ نِسَائِهِ فَأَيَّتُهُنَّ خَرَجَ سَهْمُهَا خَرَجَ بِهَا مَعَهُ
Dedi ki: "Hanımları arasında kura çekti, benim payıma çıktı. Bana güvendiğim birinin, İbn Şihâb'dan rivayetle haber verdiğine göre onun bu yolculuğu Benî Mustalık Gazvesi'ndeydi." İbn İshâk dedi ki: "Bana Abdülvâhid b. Hamza haber verdi, dedi ki: Ben Abbâd'ın 'Kazâ Umresi'nde' dediğini işitmiş olmalıyım." Dedi ki: "Beni de beraberinde çıkardı." Sonra hadisi zikretti.
1505 - Bize Ahmed b. Muhammed b. Eyyûb rivayet etti, dedi ki: Bize İbrahim b. Sa'd rivayet etti, dedi ki: İbn İshâk dedi ki: "Sonra Resûlullah (s.a.v.) Medine'de Ramazan ve Şevval ayını ikamet etti. Zilkade ayında umre niyetiyle çıktı, savaş istemiyordu. Umreye ihram girdi ki insanlar onun savaşından emin olsun ve onun sadece Beyt'i ziyaret ve tazim için çıktığını bilsinler."
1506 - Bize Ubeydullah b. Ömer rivayet etti, dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd rivayet etti, dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek, Ma'mer'den, o Zührî'den, o Urve'den, o Misver b. Mahreme ve Mervân b. Hakem'den rivayet etti, ikisi dediler ki: "Resûlullah (s.a.v.) Hudeybiye zamanında on küsur yüz sahâbîsiyle çıktı. Nihayet Zü'l-Huleyfe'ye vardıklarında Nebi (s.a.v.) hedyi taklid etti, iş'ar yaptı ve umreye ihram girdi." Hadisi uzunca zikretti.
1507 - Bize İbrahim b. Münzir, İbn Füleyh'ten, o İbn Şihâb'dan rivayet etti, dedi ki: "Resûlullah (s.a.v.) altıncı yılda Zilkade ayında umre niyetiyle çıktı."
قَالَتْ: فَأَقْرَعَ بَيْنَ نِسَائِهِ فَخَرَجَ سَهْمِي.وَكَانَ سَفَرُهُ ذَلِكَ فِيمَا حَدَّثَنِي مَنْ لا أتَّهِم، عَنِ ابْنِ شِهَاب: فِي غَزْوَةِ بَنِي الْمُصْطَلِقِ.قَالَ ابْنُ إِسْحَاقَ: وَأَخْبَرَنِي عَبْد الْوَاحِدِ بْنُ حَمْزَةَ، قَالَ: لا أَعْلَمُ إِلا أَنِّي سَمِعْتُ عبَّادًا يَقُولُ: فِي عُمْرَةِ الْقَضَاءِ.قَالَتْ: فَخَرَجَ بِي مَعَهُ، ثُمَّ ذَكَرَ الْحَدِيْث.١٥٠٥ - حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّد بن أيوب، قال: حدثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْد، قَالَ: قَالَ ابن إِسْحَاقَ: ثم أقام رَسُول اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بالْمَدِيْنَة رمضان، وشوال، وَخَرَجَ فِي ذِي الْقَعْدَةِ مُعْتَمِرًا لا يُرِيدُ حَرْبًا فَأَحْرَمَ بِالْعُمْرَةِ لِيَأْمَنَ الناسُ مِنْ حَرْبه، وَلِيُعْلِمَ النَّاسَ أَنَّهُ إِنَّمَا خرجَ زائِرًا الْبَيْتَ ومعظِّمًا لَهُ.١٥٠٦- حَدَّثَنَا عُبَيْد الله بن عمر، قال: حَدَّثَنَا يَحْيَى بن سعيد، قَالَ: حدثنا ابن الْمُبَارَك، عَنْ معمر، عَنِ الزُّهْرِيّ، عَنْ عُرْوَة، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَة ومَرْوَان بْنِ الْحَكَم، قَالا: "خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَمَنَ الْحُدَيْبِيَةِ في بضع عشرة مئة مِنْ أَصْحَابِهِ حَتَّى إِذَا كَانُوا بِذِي الْحُلَيْفَةِ قلَّدَ النبيُّ عليه السلام الهَدْيَ، وأَشْعَرَ، وأَحْرَمَ بالعمرةِ.فَذَكَرَ الْحَدِيْث بِطُولِهِ.١٥٠٧ - حَدَّثَنَا إبراهيم بن الْمُنْذِر، عن ابن فُلَيْح، عن ابن شِهَاب، قَالَ: وخرج رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم معتمرا في ذي القعدة في سنة ست
1508 - Bu sene içinde: Medâin'de Şiruye Vebası vuku buldu. Denilir ki bu, İslâm'da Irak'ta görülen ilk vebadır.
1509 - Medâinî dedi ki: Şiruye Vebası, Hicret'in altıncı senesinde vuku buldu ve bu vebada Sâsânî ordusu (el-Usâvire) yok oldu, Farslıları veba tüketip bitirdi.
1510 - Bize Ahmed b. Muhammed b. Eyyûb haber verdi; dedi ki: Bize İbrahim b. Sa'd rivayet etti; dedi ki: İbn İshak şöyle dedi: Sonra Nebî (s.a.v.) Zilhicce ayını idrak edip geri döndüğünde, o senenin haccını Müşrikler yönetti.
(١٥٠٨- وفي هذه السنة:كان طاعون (شِيرُوَيْه بالمدائن، يقال: إنه أول طاعون كان بالعراق في الإسلام. ١٥٠٩- قَالَ الْمَدَائِنِيّ: كان طاعون شيرويه في سنة ستٍّ من الهجرة فهلك فيه الأساورة والفرس أفناهم الطاعون.١٥١٠- حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّد بن أيوب، قال: حدثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْد، قَالَ: قَالَ ابْنُ إِسْحَاقَ: ثُمَّ أَقَامَ النَّبِيّ صلى الله عليه وسلم حين رَجَعَ ذَا الْحَجَّةِ، وَوَلِيَ تِلْكَ الحجة المشركون
Sonra yedi1511 yılı girdi. Bize Ahmed b. Muhammed b. Eyyûb rivayet etti; dedi ki: Bize İbrahim b. Sa'd rivayet etti; dedi ki: İbn İshak şöyle dedi: Ardından Resûlullah (s.a.v.) Muharrem'in bir kısmında ikamet etti; sonra Muharrem'in kalan kısmında Hayber'e doğru yola çıktı. Resûlullah (s.a.v.) işini bitirince Vâdi'l-Kurâ'ya yöneldi ve geceleyin oranın halkını kuşattı. Ardından Medine'ye dönmek üzere geri döndü. Nebî (aleyhisselâm) Hayber'den (işi) bitince Allah, Fedek halkının kalplerine korku saldı; [k. 80/a] bunun üzerine onlar, Nebî'ye (s.a.v.) elçi göndererek Fedek'in yarısı üzerine barış yapmak istediler. Elçileri O'na (s.a.v.) ya Hayber'de, ya Tâif'te yahut Medine'ye döndükten sonra ulaştı. (Râvî) dedi ki: O da bunu onlardan kabul etti. İşte bu sebeple Fedek, Resûlullah'a (s.a.v.) has (olarak) kaldı; zira oraya at ve deve sürülmemişti.1512 - Hayber köyünde Resûlullah'a (s.a.v.) (zehirli) koyun etiyle zehir verildi.1513 - Bize İbrahim b. el-Münzir rivayet etti; dedi ki: Bize İbn Füleyh, Mûsâ vasıtasıyla, İbn Şihâb'dan (şöyle) rivayet etti: “Resûlullah (s.a.v.) Hayber fethedilince, Mercâh'ın kız kardeşinin kızı olan Yahudi Zeynep bint el-Hâris, kızartılmış bir koyun hediye etti ve onu zehirledi; zehri (özellikle) kürek kemiği ve kol kısmında yoğunlaştırdı. Nebî (s.a.v.) içeri girdi ve koyun kendisine takdim edildi. Bunun üzerine kürek kemiğini aldı ve ondan bir ısırık aldı…”
ثم دخلت سنة سبع١٥١١- فَحَدَّثَنَا أَحْمَد بْن مُحَمَّد بْن أَيُّوبَ، قال: حدثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْد، قَالَ: قَالَ ابْنُ إِسْحَاقَ: ثُمَّ أَقَامَ صلى الله عليه وسلم بَعْضَ الْمُحَرَّمِ، ثُمَّ خَرَجَ فِي بَقِيَّةَ الْمُحَرَّمِ إِلَى خَيْبَر، فَلَمَّا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم انْصَرَفَ إِلَى وَادِي الْقُرَى، فَحَاصَرَ أَهْلَهُ لَيَالِيَ، ثُمَّ انْصَرَفَ رَاجِعًا إِلَى الْمَدِيْنَة، فَلَمَّا فَرَغَ النَّبِيّ عليه السلام مِنْ خَيْبَر قَذَفَ اللَّهُ الرُّعْبَ فِي قُلُوبِ أَهْلِ [ق/٨٠/أ] فدك فبعثوا إلى النَّبِيّ يُصَالِحُونَهُ عَلَى النِّصْفِ مِنْ فَدَكٍ، فَقَدِمَتْ عَلَيْهِ رُسُلُهُمْ بخَيْبَر، أَوْ بِالطَّائِفِ، أَوْ بَعْدَ مَا قَدِمَ الْمَدِيْنَة، قَالَ: فَقَبِلَ ذَلِكَ مِنْهُمْ فَكَانَتْ فَدَكٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَالِصَةً؛ لأَنَّهُ لَمْ يُوجَفْ عَلَيْهَا بِخَيْلٍ وَلا رِكَابٍ.١٥١٢- وبقرية خَيْبَر سُمَّ رَسُول اللَّهِ صلى الله عليه وسلم في الشاة.١٥١٣ - حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْمُنْذِر، قال: حدثنا ابن فُلَيْح، عن موسى، عن ابْنِ شِهَاب، قَالَ: "لَمَّا فُتِحَ على رسول خَيْبَر أهدتْ زينب بنت الحارث الْيَهُودِيَّةُ، وَهِيَ بِنْتُ أَخِي مَرْحَبٍ شَاةً مُصْلِيَةً وسَمَّتْها، وأَكْثَرَتْ فِي الكتِف وَالذِّرَاعِ، فَدَخَلَ النَّبِيّ صلى الله عليه وسلم فقدَّمت إِلَيْهِ الشَّاةَ، فَتَنَاوَلَ الْكَتِفَ فَانْتَهَسَ مِنْهَا
Sonra uzun bir hadis zikretti. 1514. İbn İshak dedi ki: Resûlullah (s.a.v.) Hayber'den döndüğünde Medine'de Rebîülevvel, Rebîülâhir, Cemâziyelevvel, Cemâziyelâhir, Receb, Şaban, Ramazan ve Şevval aylarını ikamet buyurdu, ardından Zilhicce'de —kendisini müşriklerin alıkoyduğu ayda— kaza umresi için yola çıktı; beraberinde, o umrede alıkonulan Müslümanlar da çıktı. Bu, yedi yılıydı. 1515. Zührî dedi ki: Yedi yılı Zilkade ayında umre için çıktı; müşriklerin kendisini alıkoyduğu aydı. Bunu bize Hizâmî, İbn Fuleyh'ten, o Mûsâ'dan, o da Zührî'den rivayet etti. 1516. İbn İshak dedi ki: Resûlullah (s.a.v.) Zilhicce'de Medine'ye döndü, Zilhicce'nin kalanında orada kaldı ve o haccı müşrikler yönetti. 1517. Bu senede: Resûlullah (s.a.v.) Meymûne bint el-Hâris (r.anhâ) ile evlendi. Bunu bize Esrem, Ebû Ubeyde'den haber verdi. 1518. Ahmed b. Muhammed b. Eyyûb bize tahdîs etti, dedi ki: İbrâhim b. Sa'd, İbn İshak'tan, o Ebân b. Sâlih ve İbn Ebî Necîh'ten, onlar Atâ ve Mücâhid'den, onlar İbn Abbas (r.a.)'tan rivayet etti: "Nebiyyullah (a.s.) o ayında Meymûne ile evlendi; onu kendisine Abbas (r.a.) nikâhladı." 1519. Bu senede ayrıca: Safiyye bint Huyey (r.anhâ) ile Şevval'de evlendi. Bunu bize yine Esrem, Ebû Ubeyde'den haber verdi. 1520. Bu senede
ثُمَّ ذَكَرَ حَدِيثًا طَوِيلا.١٥١٤- قَالَ ابن إِسْحَاقَ: فلما قدم رَسُول اللَّهِ صلى الله عليه وسلم من خَيْبَر أقام بها - يعني: بالْمَدِيْنَة - شَهْر ربيع الأول، وشَهْر ربيع الآخر، وجمادى الأولى، وجمادى الآخرة، ورجب، وشعبان، ورمضان، وشوال، ثم خرج في ذي الحجة - في الشَّهْر الذي صدَّه فيه المشركون - معتمرا عمرة القضاء، مكان عمرته التي صدوه عنها، وخرج معه المُسْلِمون ممن كان صُدَّ معه في عمرته تلك، وهي سنة سبع.١٥١٥- وقال الزُّهْرِيّ: خرج معتمرا في ذي القعدة سنة سبع، وهو الشَّهْر الذي صَدَّه فيه المشركون.حَدَّثَنَا بذاك الْحِزَامِيّ، عن ابن فُلَيْح، عن موسى، عن الزُّهْرِيّ.١٥١٦- قَالَ ابن إِسْحَاقَ: ثم انصرف رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَدِيْنَة في ذي الحجة، وأقام بها بقية ذي الحجة، وولي تلك الحجة المشركون.١٥١٧- وفي هذه السنة:تزوج رَسُول اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ميمونة بنت الحارث.أَخْبَرَنَا بذاك الأثرم، عن أبي عُبَيْدَة.١٥١٨- وَحَدَّثَنَا أَحْمَد بْن مُحَمَّد بْن أَيُّوبَ، قال: حدثنا إِبْرَاهِيم بْن سَعْد، عَنِ ابْن إِسْحَاقَ، عَنْ أَبَان بْنِ صَالِحٍ وَابْنِ أَبِي نَجِيْح، عَنْ عَطَاء ومُجَاهِد، عَنِ ابْنِ عَبَّاس: "أَنّ النَّبِيّ عليه السلام تَزَوَّجَ فِي شَهْره ذَلِكَ مَيْمُونَةَ؛ زوَّجَه إِيَّاها العَبَّاس.١٥١٩- وفي هذه السنة أيضا:تزوج صفية بنت حُيَيٍّ في شوال.أَخْبَرَنَا بذاك الأثرم، عن أبي عُبَيْدَة أيضا.١٥٢٠- وفي هذه السنة
Hâtıb b. Ebî Beltea‘, Mukavkıs'ın yanından Mâriye Ümmü İbrâhim, katırı Düldül ve eşeği Ya‘fûr ile birlikte geldi. 1521- Bize Ahmed b. el-Mikdâm rivâyet etti, dedi ki: Bize Züheyr b. el-‘Alâ, Sa‘îd'den, o da Katâde'den rivâyet etti, dedi ki: Mâriye el-Kıbtiyye'yi Mukavkıs, Peygamber'e (s.a.v.) hediye etmişti. O da ona İbrâhim'i doğurdu [ق/69/ب]. 1522- Bu sene içinde: Peygamber (s.a.v.), Ümmü Habîbe ile evlendi. … (s.a.v.) Ve ilim ehli bir adam bana haber verdi ki Resûlullah, Ümmü Habîbe bint Ebî Süfyân ile hicretin altıncı yılında evlendi. 1523- Bu sene içinde: Ca‘fer b. Ebî Tâlib (r.a.), Habeşistan'dan geldi. 1524- Bize Muhammed b. el-‘Alâ rivâyet etti, dedi ki: Bize Esed b. Amr, Mücâlid'den, o da Âmir'den, o da Abdullah b. Ca‘fer'den, o da babasından (r.a.) rivâyet etti, dedi ki: Necaşî'nin yanında idik; Resûlullah (s.a.v.)'a Hayber fethi senesinde geldik. Resûlullah (s.a.v.) beni karşıladı, kucakladı ve şöyle buyurdu: 'Hayber fethine mi sevineyim yoksa Ca‘fer'in gelişine mi?' 1525- Bu sene içinde: Ebû Hureyre (r.a.), Hayber zamanında Müslüman oldu.
قدم حاطب بن أبي بَلْتَعَة من عند المقوقس بمارية أم إبراهيم، وبغلته دلدل، وحماره يَعْفُور.١٥٢١- حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ، قَالَ: حدثنا زهير بن العلاء، عن سعيد، عن قتادة، قَالَ: مارية القبطية كان المقوقس أهداها إِلَى النَّبِيّ صلى الله عليه وسلم فولدت له إبراهيم [ق/٦٩/ب] .١٥٢٢- وفي هذه السنة:تزوج النَّبِيّ صلى الله عليه وسلم بأم حبيبة.… صلى الله عليه وسلم.وأخبرني رجلٌ من حملة العلم أن رسول الله تزوج أم حبيبة بنت أبي سفيان في سنة ستٍّ من الهجرة.١٥٢٣- وفي هذه السنة:قدم جعفر بن أبي طالب من الحبشة.١٥٢٤- حَدَّثَنَا مُحَمَّد بْنُ الْعَلاءِ، قال: حدثنا أَسَدُ بْنُ عَمْرو، عَنْ مُجَالِد، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ عَبْد اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ: كُنَّا عِنْدَ النَّجَاشِيِّ، قَدِمْنَا عَلَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ فَتْحِ خَيْبَر، تلقَّاني رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاعْتَنَقَنِي، وَقَالَ: مَا أَدْرِي أَنَا بِفَتْحِ خَيْبَر أَفْرَحُ أَمْ بِقُدُومِ جَعْفَرٍ.١٥٢٥- وفي هذه السنة:أَسْلَم أبو هريرة زمن خَيْبَر