السبعة في القراءات

Kitâbü's-Seb‘a Bismillâhirrahmânirrahîm Allah Resûlü Muhammed'e (s.a.v.), âline ve ashâbının tamamına salât eylesin. Bize Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. İbrâhîm b. Ebzûn el-Enbârî el-Mukri’ haber verdi; dedi ki: Bize Ebû Bekr Ahmed b. Mûsâ b. Abbâs b. Mücâhid (Allah’ın rahmeti üzerine olsun) haber verdi; dedi ki: İnsanlar kıraat hususunda ihtilâf ettikleri gibi ahkâm hususunda da ihtilâf etmişlerdir. Sahabeden ve tâbiînden, müslümanlara genişlik ve rahmet olması için ihtilâflı âsâr rivayet edilmiştir. Bunların bir kısmı diğerine yakındır. Kur’an’ı taşıyanlar, onu taşımakta derece derece üstündürler. Harflerin nakledicilerinin ise, harflerini nakletmede mertebeleri vardır. Ben işte o mertebeleri zikredecek, onlardan olan imamlara delâlet edecek, Hicaz, Irak ve Şam halkının üzerinde olduğu kıraat hakkında haber verecek, kıraat ehlini mezheplerini şerh edecek, ihtilâflarını ve ittifaklarını beyan edeceğim — inşallah. Muvaffakiyeti ancak O’ndan, O’nun lütfuyla niyaz ederim. Kur’an’ı taşıyanlardan kimi, mu‘rib, i‘rab vecihlerini ve kıraatleri bilen âlim, lügatleri ve kelimelerin mânalarını tanıyan, kıraatlerin kusurunu gören, âsârı tenkit eden kimsedir. İşte o, müslümanların her beldesinde Kur’an hâfızlarının kendisine sığındığı imamdır. Onlardan kimi i‘rab yapar, lahn etmez; fakat bunun dışında bir ilmi yoktur. İşte o, kendi lehçesiyle okuyan, lisanını çevirmeye gücü yetmeyen bir bedevî gibidir; konuşmasına tab‘an meyyaldir. Onlardan kimi de, kendisinden ders aldığı kimseden işittiğini eda eder; yanında öğrendiğini edadan başka bir şey yoktur; ne i‘rabı ne de başkasını bilir. İşte o hâfızdır. Fakat onun benzeri, ahd uzadığında unutur; i‘rab, şiddetli benzeşmesi, bir âyetteki fetih, zam ve kesrasının çokluğu sebebiyle zayi olur. Çünkü o, kendisine dayanacağı bir Arapça ilmine ve kendisine başvuracağı bir mâna basiretine güvenmez; onun dayanağı yalnızca ezberidir.

Semâ‘ yoluyla alınan kıraat de böyledir. Bazen hâfız unutur, semâ‘ kaybolur, harfler kendisine karışır, lahn ile okur, farkına varmaz; şüphe onu, başkasından rivâyet etmeye ve kendini kurtarmaya sevk eder. Hâlbuki insanlar nezdinde onun tasdik edilmiş olması umulur, bu sebeple ondan nakledilir. O ise unutmuş, vehim içine düşmüş, okuyuşta ısrar ve direnme cüreti göstermiştir. Yahut unutan, i‘râbı zayi eden ve kendisine şüphe girip vehme düşen bir kimseden okumuştur. İşte böylesinin kıraati taklid edilmez, nakli ile ihticâc olunmaz. Onlardan kimi de kıraatine i‘râb verir, manaları kavrar, lügatleri bilir; fakat kıraatler, insanların ihtilafı ve eserler hakkında ilmi yoktur. Derken i‘râb hususundaki basireti, kendisini, Arapçada câiz olan fakat geçmiş hiçbir kimseden okunmamış bir harfle okumaya sevk eder. Bu suretle bid‘atçı olur. Bunun kerâheti ve yasaklığına dair hadisler rivâyet edilmiştir: Bize el-Abbâs b. Muhammed b. Hâtim ed-Dûrî rivâyet etti; dedi ki: Bize Ebû Yahyâ el-Hımmânî rivâyet etti; dedi ki: Bize el-A‘meş, Habîb'den, o Ebû Abdirrahmân es-Sülemî'den, o Abdullah b. Mes‘ûd (r.a.)'dan rivâyet etti; şöyle dedi: "Tabî olun, bid‘at çıkarmayın; size kâfidir." Bana Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Muhammed el-Hıbelî rivâyet etti; dedi ki: Bize Ubeydullah b. Muâz b. Muâz rivâyet etti; dedi ki: Bana babam rivâyet etti; dedi ki: Bize İbn Avn, İbrâhîm'den rivâyet etti; dedi ki: Huzeyfe (r.a.) şöyle dedi: "Ey kıraat âlimleri topluluğu! Allah'tan sakının ve sizden öncekilerin yolunu tutun. Vallahi eğer..."