السياسة الشرعية في إصلاح الراعي والرعية - ط الأوقاف السعودية

Hamd, resûllerini apaçık deliller ve hidâyetle gönderen, onlarla birlikte kitabı ve mizanı indiren –ki insanlar adâleti ayakta tutsunlar–, içinde büyük bir güç ve insanlar için nice faydalar bulunan demiri indiren, ve Allah’ın gaybda kendisine ve resûllerine kimin yardım edeceğini bilip ortaya çıkarsın diye (bunları ikrâm eden) Allah’a mahsustur. Şüphesiz Allah güçlüdür, azîzdir. O, resûllerini Muhammed (s.a.v.) ile nihayete erdirdi; onu hidâyet ve hak din ile gönderdi ki, onu bütün dinlere üstün kılsın. Onu, hidâyet ve hüccet için ilim ve kalem; yardım ve ta‘zîr için kudret ve kılıç mânâlarını bir araya getiren yardımcı bir sultan ile destekledi. Ben şehâdet ederim ki Allah’tan başka ilâh yoktur; O tektir, ortağı yoktur. Bu şehâdetim, hâlis altından daha hâlis bir şehâdettir. Yine şehâdet ederim ki Muhammed O’nun kulu ve resûlüdür. Allah ona, âline ve ashâbına bol bol salât ve selâm eylesin. Bu şehâdet, sahibini sağlam bir korumaya alan bir şehâdettir. Ammâ ba‘d: Bu, ilâhî siyaset ve nebî (s.a.v.)’in beyanlarından önemli esasları ihtiva eden muhtasar bir risâledir [1]. Bu risâleden ne yönetici ne de yönetilenler müstağnî kalabilir. Risâleyi, Allah’ın kendilerine nasihati farz kıldığı umûr müdürlerinden bir zat talep etmiştir. Nitekim Nebî (s.a.v.)’in, Sahîh-i Müslim ve diğer kaynaklarda birden fazla tarikle sabit olan hadisinde buyurduğu gibi: «Allah sizin için üç şeye razı olur: O’na hiçbir şeyi ortak koşmadan ibadet etmeniz, hep birlikte Allah’ın ipine sımsıkı sarılıp ayrılığa düşmemeniz ve Allah’ın işinizi havale ettiği kimselere samimiyetle nasihatte bulunmanız.» Bu risâle, Allah’ın Kitabı’ndaki iki âyet üzerine kurulmuştur: Şöyle buyurulmaktadır: [1] “es-Siyâsetü’ş-Şer‘iyye” adıyla bilinen bu risâleyi, bir imamın kendisinden yönetilenlerin ahkâmına dair ve yöneticinin riayet etmesi gereken hususlarda bir şeyler yazmasını talep etmesi üzerine bir gecede kaleme almıştır – bu not, el-Fetâvâ’da (28/244) yer almaktadır.

Şüphesiz Allah, emanetleri ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğinizde adaletle hükmetmenizi emreder. Allah size ne güzel öğüt veriyor! Şüphesiz Allah, hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir. Ey iman edenler! Allah'a itaat edin, Resûl'e itaat edin ve sizden olan emir sahiplerine (ülü'l-emre) de itaat edin. Eğer bir konuda anlaşmazlığa düşerseniz, Allah'a ve âhiret gününe gerçekten inanıyorsanız, onu Allah'a ve Resûl'e döndürün. Bu, hem hayırlı hem de sonuç bakımından daha güzeldir. [Nisâ: 58-59] (Nisâ Sûresi: 58-59. Âyetler). Âlimler şöyle buyurmuşlardır: Birinci âyet, devlet işlerini yürütenler (vülâtü'l-umûr) hakkında nâzil olmuştur. Onlara düşen, emanetleri ehline vermek ve insanlar arasında hükmettiklerinde adaletle hükmetmektir. İkinci âyet ise ordular ve diğerlerinden oluşan reâyâ (tebaa) hakkında nâzil olmuştur. Onlara düşen de, taksimlerinde, hükümlerinde, gazalarında ve benzeri işlerinde bu şekilde hareket eden ülü'l-emre itaat etmektir. Ancak onlar Allah'a isyanı emrederlerse, o takdirde mahlûka, Hâlık'a isyanda itaat yoktur. Eğer bir hususta anlaşmazlığa düşerlerse, onu Kitâbullah ve Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem'in sünnetine arz etsinler. Ülü'l-emr bunu yapmasa bile, Allah ve Resûlü'ne itaat konusunda emrettikleri şeyde onlara itaat edilir. Zira bu da Allah ve Resûlü'ne itaat cümlesindendir. Hakları da Allah ve Resûlü'nün emrettiği üzere kendilerine teslim edilir. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: "İyilik ve takvâ üzere yardımlaşın, günah ve düşmanlık üzere yardımlaşmayın." [Mâide: 2] (Mâide Sûresi: 2. Âyet). Âyet, emanetlerin ehline teslimini ve adaletle hükmolunmasını vâcip kılmıştır. İşte bu ikisi, âdil siyasetin ve sâlih velâyetin özüdür.