Cevap: Allah'tan gayrısına yemin etmek ve kabirlere yönelerek namaz kılmak hakkında Şeyhülislâm Ebü'l-Abbâs Ahmed b. Abdülhalîm b. Teymiyye el-Harrânî'nin (Allah rahmet eylesin) risalesidir. Ardından istigâse hakkında bir fasıl gelmektedir.
جوابفي الحلف بغير الله والصلاة إلى القبور لشيخ الإسلام أبي العباسأحمد بن عبد الحليم بن تيمية الحرانيرحمه الله تعالى ويليهفصل في الاستغاثة
Bismillâhirrahmânirrahîm. Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allah'adır. Salât ve selâm nebîmiz Muhammed (s.a.v.)'e, âlinin ve sahabesinin üzerine olsun.
Ve ba‘d...
Bu risâlenin tahkikinde, Medîne-i Münevvere'deki Melik Suûd Üniversitesi Kütüphanesi'nde, Şeyhülislâm İbn Teymiyye (Allah rahmet eylesin)'nin risâlelerini ihtivâ eden bir mecmû‘a içinde 2263 numarada kayıtlı bir yazma nüshaya dayanılmıştır. [Söz konusu risâle] 109. varaktan 111. varağa kadar uzanmaktadır. Bu risâlenin, Şeyhülislâm'ın basılı eserleri arasında zikredildiğine rastlamadım.
Tevfîk, yalnızca Allah'tandır. Nebîmiz Muhammed (s.a.v.)'e, âlinin ve sahabesinin üzerine salât ü selâm olsun.
İhtimam Gösteren:
Fevvâz Muhammed Ahmed el-Avzî
10/5/1431 H.
بسم الله الرحمن الرحيم الحمد لله رب العالمين، والصلاة والسلام على نبينا محمد وعلى آله وصحبه وسلم.وبعد..تم الاعتماد في تحقيق هذه الرسالة على مخطوط من مكتبة جامعة الملك سعود بالرياض، ضمن مجموع لرسائل شيخ الإسلام ابن تيمية رحمه الله تعالى برقم (٢٢٦٣) ، تبدأ من لوحة (١٠٩) إلى لوحة (١١١) . ولم أعثر على ذكر لهذ الرسالة ضمن مطبوعات لشيخ الإسلام.والله ولي التوفيق، وصلى الله وسلم على نبينا محمد وعلى آله وصحبه وسلم. اعتنى بهفواز محمد أحمد العوضي١٠/٥/١٤٣١هـ
Bismillâhirrahmânirrahîm. Elhamdülillâhi Rabbi’l-âlemîn. O’na, Rabbimizin sevdiği ve razı olduğu şekilde; çokça, hoş ve mübarek bir hamd ile hamd ederiz. Aynı şekilde O’nun kerim zatının yüceliğine ve azametinin izzetine yakışır şekilde hamd ederiz. Ve şehadet ederim ki Allah’tan başka ilah yoktur, O tektir, ortağı yoktur. Ve yine şehadet ederim ki Muhammed (s.a.v.) O’nun kulu ve elçisidir.
Selâmün aleyküm ve rahmetullahi ve berekâtüh.
Emmâ ba‘d: Şüphesiz siz bir takım meseleler sordunuz. Ben de Allah Teâlâ’nın kolaylaştırdığı şekilde onlar hakkında yazdım.
Allah’tan başkasına yemin etmeye gelince: Nebî (s.a.v.)’den bu konuda nehyeden ve şiddetle sakındıran hadisler sahih olarak rivayet edilmiştir. Nitekim İbn Ömer (r.anhümâ) rivayet etmektedir ki: Nebî (s.a.v.) Ömer (r.a.)’i babasına yemin ederken işitti ve şöyle buyurdu: «Muhakkak ki Allah, sizi babalarınıza yemin etmekten menediyor. Kim yemin edecek olursa, Allah’a yemin etsin veya sussun.» Buhârî (6108) ve Müslim (4257) bu hadisi Sahihlerinde rivayet etmişlerdir.
بسم الله الرحمن الرحيم الحمد لله رب العالمين، حمدًا كثيرًا طيبًا مباركًا كما يحب ربنا ويرضى، وكما ينبغي لكرم وجهه وعز جلاله، وأشهد أن لا إله إلا الله وحده لا شريك له، وأشهد أن محمدًا عبده ورسوله صلى الله عليه وسلم.سلام عليكم ورحمة الله وبركاته.أما بعد، فإنكم سألتم عن مسائل، وقد كتبت فيها ما يسر الله تعالى:أما الحلف بغير الله: فقد صحّت عن النبي صلى الله عليه وسلم الأحاديث بالنهي عنه والتغليظ فيه.فروى ابن عمر رضي الله عنهما أن النبي صلى الله عليه وسلم سمع عمر وهو يحلف بأبيه فقال: «إن الله ينهاكم أن تحلفوا بآبائكم، فمن كان حالفًا فليحلف بالله أو ليصمت» . أخرجه البخاري (١) ومسلم (٢) في الصحيحين.(١) رقم (٦١٠٨) .(٢) رقم (٤٢٥٧) .
Müslim'in bir rivayetinde (1) İbn Ömer'den rivayet edildiğine göre Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: "Allah, babalarınız adına yemin etmenizi yasaklamaktadır." Ömer dedi ki: "Vallahi, Resûlullah (s.a.v.)'i işittiğimden beri (babam adına) yemin etmedim." Ömer (r.a.)'den rivayet edildiğine göre o, "Babam adına yemin ederim ki, hayır." demişti. Bunun üzerine Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: "Dur! Zira kim Allah'tan başka bir şey adına yemin ederse, şirk koşmuş olur." Bunu İmam Ahmed, Müsned'inde rivayet etmiştir (2). İbn Ömer'den rivayet edildiğine göre, bir adamın "Kâbe adına yemin ederim ki, hayır." dediğini işitmiş ve şöyle demiştir: "Allah'tan başkası adına yemin etme. Zira ben Resûlullah (s.a.v.)'i şöyle buyururken işittim: 'Kim Allah'tan başkası adına yemin ederse, kâfir olur veya şirk koşar.'" Bunu Tirmizî rivayet etmiş (3) ve "Hasen hadistir" demiştir. Ebû Hureyre (r.a.)'den rivayet edildiğine göre Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: "Babalarınız ve anneleriniz adına yemin etmeyin." (1) Numarası: 4254. (2) Numarası: 329; senedi sahihtir. (3) Numarası: 1535; Hâkim ve İbn Mülakkın "el-Bedru'l-Münîr" (9/458)'de, Albânî de "Sünen-i Tirmizî"de sahihlemiştir.
وفي رواية لمسلم (١) عن ابن عمر قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: «إن الله ينهاكم أن تحلفوا بآبائكم» . قال عمر: فوالله ما حلفت منذ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم.وعن عمر رضي الله عنه أنه قال: لا وأبي. فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: «مه! فإنه من حلف بشيء دون الله فقد أشرك» . رواه الإمام أحمد في مسنده (٢) .وعن ابن عمر أنه سمع رجلاً يقول: لا والكعبة. فقال ابن عمر: لا تحلف بغير الله، فإني سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: «من حلف بغير الله فقد كفر أو أشرك» . رواه الترمذي (٣) ، وقال: حديث حسن.وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: «لا تحلفوا بآبائكم ولا بأمهاتكم(١) رقم (٤٢٥٤) .(٢) رقم (٣٢٩) ، وإسناده صحيح.(٣) رقم (١٥٣٥) ، صححه الحاكم وابن الملقن كما في «البدر المنير» (٩/٤٥٨) والألباني في «سنن الترمذي» .
«Putlarla (eş koşulanlarla) değil, yalnızca Allah'a yemin edin ve yalnızca doğru sözlü olduğunuz halde yemin edin.» Bunu Nesâî rivayet etmiştir. (1)
Kutayle bint Sayfî el-Cüheniyye'den (r.anhâ) rivayet edildiğine göre: Bir Yahudi, Peygamber (s.a.v.)'e gelerek şöyle dedi: "Siz (Allah'a) eş koşuyor ve ortaklar yakıştırıyorsunuz; 'Allah'ın dilediği ve senin dilediğin' diyorsunuz, ve 'Kâbe'ye yemin olsun ki' diyorsunuz." Bunun üzerine Peygamber (s.a.v.) onlara, yemin etmek istediklerinde "Kâbe'nin Rabbine yemin olsun ki" demelerini ve birinin "Allah'ın dilediği, sonra da senin dilediğin" demesini emretti. Bunu İmâm Ahmed rivayet etmiştir. (2)
Nesâî'nin (3) rivayetinde ise: Bir adam Peygamber (s.a.v.)'e: "Allah'ın dilediği ve senin dilediğin" dedi. Bunun üzerine Efendimiz (s.a.v.): "Beni Allah'a denk mi tuttun (4)?! Bilakis yalnızca Allah'ın dilediği olur" buyurdu.
(1) Hadis no: 3800; Elbânî sahih demiştir.
(2) Hadis no: 27093; Elbânî, es-Silsiletu's-Sahîha'da (136) sahih demiştir.
(3) es-Sünenü'l-Kübrâ (10759); Elbânî, es-Silsiletu's-Sahîha'da (139) sahih demiştir.
(4) Nidd (eş, benzer): Bir şeyin işlerinde kendisine zıt olan, yani muhalefet eden şey demektir. Burada kastedilen, Allah'tan başka ilâh edindikleri şeylerdir. en-Nihâye fî Garîbi'l-Eser (5/34).
ولا بالأنداد، ولا تحلفوا إلا بالله، ولا تحلفوا إلا وأنتم صادقون» . رواه النسائي (١) .وعن قتيلة بنت صيفي الجهنية: أن يهوديًّا أتى النبي صلى الله عليه وسلم فقال: إنكم تنددون وإنكم تشركون؛ تقولون: ما شاء الله وشئت، وتقولون: والكعبة. فأمرهم النبي صلى الله عليه وسلم إذا أرادوا أن يحلفوا أن يقولوا: «ورب الكعبة» ، ويقول أحدهم: «ما شاء الله ثم شئت» . رواه الإمام أحمد (٢) .وللنسائي (٣) : وقال رجل للنبي صلى الله عليه وسلم: ما شاء الله وشئت. فقال: «أجعلتني لله ندًّا (٤) ؟! بل ما شاء الله وحده» .(١) رقم (٣٨٠٠) ، وصححه الألباني.(٢) رقم (٢٧٠٩٣) ، وصححه الألباني في «السلسلة الصحيحة» (١٣٦) .(٣) «السنن الكبرى» (١٠٧٥٩) ، وصححه الألباني في «السلسلة الصحيحة» (١٣٩) .(٤) الند: هو مثل الشيء الذي يضاده في أموره، ويناده أي يخالفه، ويريد بها ما كانوا يتخذونه آلهة من دون الله. «النهاية في غريب الأثر» (٥/٣٤)
Âlimler -bildiğimiz kadarıyla- sahabe, tâbiîn ve eimmeden olmak üzere, Allah'ın dışındakiler adına yemin etmenin kerâheti, bundan nehyedilmesi, bu yeminin akdedilmemesi ve yemini bozduğu takdirde keffâret gerekmemesi hususunda ittifak etmişlerdir. Ancak bilhassa Resûlullah (s.a.v.) adına yemin edilmesi meselesinde ihtilaf etmişlerdir. Ardından eimme ashabından kimi: 'Allah'ın dışındakiler adına yemin etmek tenzîhen mekruhtur, haram değildir' demiş; kalanlar ise bunun haram olduğuna hükmetmiştir. Doğru olan da budur. Zira Nebî (s.a.v.) Allah'ın bizi bundan nehyettiğini haber vermiştir. Allah'ın nehyettiği şey ise, tenzîh olduğuna dair bir delil bulunmadıkça haramdır. Ayrıca bu fillerin şirk ve küfür olduğunu haber vermiştir. Küfür veya şirk olarak adlandırılan her şeyin en aşağı derecesi haram olmaktır. O buna şirk adını vermiştir; çünkü Allah'ın dışındaki bir varlık adına yemin etmek ancak ibadet edilen (ma'bûd) bir varlık için söz konusudur. Kim Allah'tan başkası adına yemin ederse, Allah'a bir nidd (denk/rakip) kılmış olur. Eğer bunu, o varlığa ibadet etmeye inanarak yaparsa kâfir olur; eğer böyle bir inancı olmazsa, sözde şirk işlemiş olur - bu, kişiyi dînden çıkaran büyük şirk değildir. Nitekim 'şirkten daha hafif şirk' (şirk dûne şirk) denilmiştir. Ve Resûlullah'ın (s.a.v.) şu sözü: [sallallahu...
وقد اتفق العلماء -فيما نعلم- من الصحابة والتابعين والأئمة على كراهة الحلف بغير الله، والنهي عنه، وأن اليمين لا تنعقد، ولا يجب فيه كفارة إذا حنث. إلا أنهم اختلفوا فيما إذا حلف برسول الله صلى الله عليه وسلم خاصة.ثم من أصحاب الأئمة من قال: يكره الحلف بغير الله تنزيهًا ولا يحرم. وقطع الباقون بأنه حرام، وهذا هو الصواب؛ لأن النبي صلى الله عليه وسلم أخبر أن الله ينهانا عنه، وما نهانا الله عنه فهو حرام، إلا أن يقوم دليل على أنه تنزيه، وأخبر أن هذا شرك وكفر، وكل ما سمي كفرًا وشركًا فأقل درجاته أن يكون حرامًا.وإنما سماه شركًا؛ لأن الحلف بغير الله إنما يكون بالمعبود، فمن حلف بغير الله فقد جعل لله ندًّا. فإن فعل هذا معتقدًا لعبادته فهو كافر، وإن لم يكن معتقدًا فهو مشرك في القول دون الشرك الأكبر الذي ينقل عن الملة، كما قالوا: شرك دون شرك. وقوله [صلى الله
–[Resûlullah (s.a.v.)]: «Riya şirktir.» (1). İşte bu sebeple Allah teâlâ şu âyeti indirdi: {Kim Rabbinin huzuruna çıkmayı umuyorsa, sâlih bir amel işlesin ve Rabbine ibadette hiç kimseyi ortak koşmasın} [el-Kehr: 110]. Bu bâba, kişinin «Hayatım üzerine», «Senin hayatın üzerine», «Falan kimsenin hayatı üzerine» veya «Falanın türbesi üzerine», «Babamın türbesi üzerine», «Babanın türbesi üzerine», «Falan şeyhin türbesi üzerine» yahut «Sultanın nimeti üzerine», «Sultanın başı üzerine», «Senin başının hayatı üzerine», «Kılıcımın hakkı üzerine», «Yiğitlik hayatı üzerine», «Babamın hakkı üzerine», «Allah katındaki hürmetin üzerine», «Falan şeyhin Allah katındaki hürmeti üzerine» veya «Kâbe'nin hakkı üzerine» demesi ve kaba kimselerin tazim maksadıyla yemin ettikleri bu kabilden olan her şey dahildir. Kim bu yeminlerden biriyle yemin ederse, «Kim yemin edecekse ancak Allah ile yemin etsin» (4) sözünde Allah'a ve Resûlü'ne isyan etmiş olur.
(1) Şeddâd b. Evs ve başkalarından merfû‘ olarak sabit olmuştur: «Sizin hakkınızda en çok korktuğum şey küçük şirktir.» Ashâb: «Küçük şirk nedir ey Allah'ın Resûlü?» dediler. O da: «Riyadır.» buyurdu. Ahmed (5/428), Beyhakî «Şu'ab» (6412); İbn Hacer «Bülûğu'l-Merâm» (1277)'da senedini hasen saymış, Elbânî «es-Sahîha» (951)'de sahihlemiştir.
(2) Aslında vav'sız.
(3) Aslında vav'sız.
(4) Buhârî (3836), Müslim (4259).
عليه وسلم] : «الرياء شرك» (١) . وفي ذلك أنزل الله تعالى: {فَمَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا} [الكهف: ١١٠] .ويدخل في هذا أن يقول الرجل: وحياتي أو وحياتك أو وحياة فلان، أو وتربة فلان أو وتربة (٢) أبي أو وتربة أبيك أو وتربة الشيخ فلان، أو ونعمة السلطان، أو وحياة (٣) رأس السلطان أو وحياة رأسك، أو وحق سيفي، أو وحياة الفتوة، أو وحق أبي، أو وحرمتك عند الله أو حرمة الشيخ فلان عند الله، أو وحق الكعبة، وكل ما كان من هذا بما يحلف به جفاة الناس على وجه التعظيم. فمن حلف بشيء من هذه الأيمان فقد عصى الله ورسوله في قوله: «من كان حالفًا فلا يحلف إلا بالله» (٤) . ودخل(١) ثبت مرفوعًا من حديث شداد بن أوس وغيره: «إن أخوف ما أخاف عليكم الشرك الأصغر. قالوا: وما الشرك الأصغر يا رسول الله؟ قال: الرياء … » . أخرجه أحمد (٥/٤٢٨) والبيهقي في «الشعب» (٦٤١٢) ، وحسن إسناده ابن حجر في «بلوغ المرام» (١٢٧٧) وصححه الألباني في «الصحيحة» (٩٥١) .(٢) في الأصل بدون واو.(٣) في الأصل بدون واو.(٤) أخرجه البخاري (٣٨٣٦) ومسلم (٤٢٥٩) .
Şu sözü hakkında: "Kim Allah'ın dışında bir şey üzerine yemin ederse şirk koşmuş olur." (1). Hatta Abdullah b. Mes'ud (r.a.) -ki o Resûlullah (s.a.v.)'ın büyük sahabelerindendir- dedi ki: "Yalancı olduğum halde Allah'a yemin etmem, doğru olduğum halde O'ndan başkasına yemin etmemden bana daha sevimlidir." Bunu Harb el-Kirmânî, ceyyid bir isnadla rivayet etmiştir (2). Kâsım b. Muhaymira dedi ki: "Bir adamın hayatı üzerine yemin etmemle haç üzerine yemin etmem benim için farksızdır." Bunu Saîd b. Mansûr rivayet etmiştir (3). İşte bu, Kâsım'ın, Allah'tan gayrısına yemin etmenin, haç ve benzeri tağutlara yemin etmekle aynı mertebede olduğunu açıklamasıdır. Bu sebeple Abdullah b. Mes'ud dedi ki: "Yalancı olduğum halde Allah'a yemin etmem, doğru olduğum halde O'ndan başkasına yemin etmemden daha sevimlidir." Çünkü Allah'tan gayrısına yemin ettiğinde şirk koşmuş olur. Bu, büyük şirk (şirk-i ekber) olmasa da, yalandan daha büyük bir günahtır. Yalancı olarak yemin ettiğinde ise yalanının günahı üzerinedir, ancak Allah'a yemininde muvahhiddir. Büyük bir musibet, tevhidle birlikte, şirkle birlikte olan bir haseneden daha hayırlıdır. (1) Bunun tahrici, Ömer (r.a.) hadisinden daha önce geçmiştir. (2) Bunu Abdurrezzâk (8/469, no: 15929), İbn Ebî Şeybe (5/29, no: 12402) ve Taberânî, "el-Kebîr"inde (9/183) tahric etmiştir. (3) Bunu İbn Ebî Şeybe (5/29, no: 12407) tahric etmiştir.
في قوله: «من حلف بشيء دون الله فقد أشرك» (١) . حتى قال عبد الله بن مسعود رضي الله عنه، وهو من أكابر أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم: لأن أحلف بالله وأنا كاذب أحب إليّ من أن أحلف بغيره وأنا صادق. رواه حرب الكرماني بإسناد جيد (٢) .وقال القاسم بن مخيمرة: ما أبالي بحياة رجل حلفت أو بالصليب. رواه سعيد بن منصور (٣) . فهذا بين القاسم أن الحلف بغير الله بمنزلة الحلف بالطواغيت؛ مثل الصليب ونحوه.ولهذا قال عبد الله بن مسعود: لأن أحلف بالله وأنا كاذب أحب إلي من أن أحلف بغيره وأنا صادق. لأنه إذا حلف بغير الله فقد أشرك، وإن كان ليس هو الشرك الأكبر فإنه أعظم إثمًا من الكذب، وإذا حلف كاذبًا فعليه إثم كذبه لكنه موحد في حلفه بالله. والمصيبة الكبيرة مع التوحيد خير من حسنة مع شرك.(١) تقدم تخريجه من حديث عمر رضي الله عنه.(٢) أخرجه عبد الرزاق (٨/٤٦٩) رقم (١٥٩٢٩) وابن ابي شيبة (٥/٢٩) رقم (١٢٤٠٢) والطبراني في «الكبير» (٩/١٨٣) .(٣) أخرجه ابن أبي شيبة (٥/٢٩) رقم (١٢٤٠٧) .
Fasıl: Kabirlerde namaz kılmak, kabirlere doğru namaz kılmak, yahut kabirler üzerine mescid edinmek veya onlarda kandil yakmak hususuna gelince: Nebi (s.a.v.)'den, ashabından ve diğer imamlardan bu konuda nehy ve teğliz, bunu yapanlara lanet ve onların yaratılmışların en şerlileri olduğuna dair sahih rivayetler sabit olmuştur. Sünnetini bilen ehli ilim arasında bu husus müstefiz hatta mütevatir olduğu halde insanların çoğu (1) bunu bilmez. Nitekim Cündeb b. Abdullah el-Becelî (r.a.) şöyle rivayet etmiştir: "Ben Resûlullah (s.a.v.)'in vefatından beş gün önce şöyle buyurduğunu işittim: 'Şüphesiz sizden öncekiler, peygamberlerinin ve salihlerinin kabirlerini mescid edinirlerdi. Dikkat edin! Kabirleri mescid edinmeyin. Zira ben sizi bundan nehyediyorum.'" Bunu Müslim, Sahih'inde rivayet etmiştir (2). [1] Aslında "كثيرًا" şeklindedir. [2] Müslim, Sahih, (nr. 1188).
فصلوأما الصلاة عند القبور، والصلاة إليها، أو اتخاذ المساجد على القبور، أو إيقاد المصابيح عليها: فقد صح عن النبي صلى الله عليه وسلم وعن أصحابه وغيرهم من الأئمة في ذلك النهي والتغليظ ولعنة من يفعل ذلك وذِكْر أنهم شِرار الخلق، ما قد استفاض بل تواتر عن أهل العلم بسننه، وإن كان كثير (١) من الناس لا يعلمون ذلك.فروى جندب بن عبد الله البجلي قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم قبل أن يموت بخمس وهو يقول: «إن من كان قبلكم يتخذون قبور أنبيائهم وصالحيهم مساجد، ألا فلا تتخذوا القبور مساجد، فإني أنهاكم عن ذلك» . رواه مسلم في صحيحه (٢) .(١) في الأصل: كثيرًا.(٢) رقم (١١٨٨) .
Âişe (r.anhâ) Validemizden rivayet edildiğine göre şöyle buyurmuştur: Resûlullah (s.a.v.) iyileşemediği hastalığında şöyle buyurdu: "Allah yahudilere ve hristiyanlara lanet etsin; çünkü onlar peygamberlerinin kabirlerini mescid edindiler." Âişe (r.anhâ) dedi ki: Eğer bu (korku) olmasaydı, onun kabrini açıkta bırakırdım; fakat kabrinin mescid edinilmesinden endişe etti. Bunu Buhârî rivayet etmiştir (1).
Yine Âişe'den (r.anhâ) rivayetle: Resûlullah (s.a.v.) rahatsızlandığında, hanımlarından biri Habeşistan diyarında gördüğü ve Mâriye denilen bir kiliseden bahsetti. Ümmü Seleme ve Ümmü Habîbe (radıyallahu anhümâ) Habeşistan'a gitmişlerdi ve onun güzelliğini ve [içindeki] (2) tasvirlerden bahsettiler. Bunun üzerine Resûlullah (s.a.v.) başını kaldırarak şöyle buyurdu: "Onlar, içlerinde sâlih bir kişi öldüğünde kabrinin üzerine bir mescid bina ederler, sonra da o mescidin içine o suretleri yaparlar. İşte onlar kıyamet gününde yaratılmışların en şerlileridir." Bunu iki imam (Buhârî ve Müslim) Sahîh'lerinde rivayet etmişlerdir (3).
(1) Numara: 1330.
(2) Ziyade «Sahîh-i Buhârî»den (1341).
(3) Buhârî (434, 1341) ve Müslim (1181).
وعن عائشة أم المؤمنين قالت: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم في مرضه الذي لم يقم منه: «لعن الله اليهود والنصارى؛ اتخذوا قبور أنبيائهم مساجد» . قالت: ولولا ذلك لأبرز قبره، غير أنه خشي أن يتخذ مسجدًا. أخرجه البخاري (١) .وعنها أيضًا قالت: لما اشتكى رسول الله صلى الله عليه وسلم ذكرت بعض نسائه كنيسة رأتها بأرض الحبشة يقال لها مارية، وكانت أم سلمة وأم حبيبة رضي الله عنهما أتتا أرض الحبشة فذكرتا من حسنها وتصاوير [فيها] (٢) ، فرفع رأسه فقال: «أولئك إذا مات فيهم الرجل الصالح بنوا على قبره مسجدًا ثم صوّروا فيه تلك الصور، أولئك شرار الخلق يوم القيامة» . أخرجاه في الصحيحين (٣) .(١) رقم (١٣٣٠) .(٢) زيادة من «صحيح البخاري» (١٣٤١) .(٣) البخاري (٤٣٤) ، (١٣٤١) ومسلم (١١٨١) .
Ebû Hureyre (r.a.)'den rivâyet edildiğine göre Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: «Allah yahudileri kahretsin; peygamberlerinin kabirlerini mescid edindiler.» Buhârî ve Müslim rivâyet etmiştir (1). (1) Buhârî (437) ve Müslim (1185). İbn Abbâs (r.anhümâ)'dan rivâyet edildiğine göre Nebî (s.a.v.) vefatı esnasında şöyle buyurdu: «Allah yahudileri ve hıristiyanları lanetlesin; peygamberlerinin kabirlerini mescid edindiler.» Buhârî ve Müslim, Sahîh'lerinde rivâyet etmişlerdir (2). (2) Buhârî (1330) ve Müslim (1187). Yine İbn Abbâs (r.anhümâ)'dan rivâyet edildiğine göre Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: «Allah, kabirleri çok ziyaret eden kadınlara ve kabirler üzerine mescid inşa edenlerle kandil yakanlara lanet etsin.» İmam Ahmed (3), Ebû Dâvûd (4) ve Nesâî (5) rivâyet etmiştir. (3) Ahmed (2030), (4) Ebû Dâvûd (3236), (5) Nesâî (2043).
وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: «قاتل الله اليهود؛ اتخذوا قبور أنبيائهم مساجد» . أخرجاه (١) .وعن ابن عباس رضي الله عنهما أن النبي صلى الله عليه وسلم لما نزل به قال: «لعن الله اليهود والنصارى؛ اتخذوا قبور أنبيائهم مساجد» . أخرجاه في الصحيحين (٢) .وعنه أيضًا قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: «لعن الله زوّارات القبور، والمتخذين عليها المساجد والسرج» . رواه الإمام أحمد (٣) ، وأبو داود (٤) ، والنسائي (٥) ،(١) البخاري (٤٣٧) ومسلم (١١٨٥) .(٢) البخاري (١٣٣٠) ومسلم (١١٨٧) .(٣) رقم (٢٠٣٠)(٤) رقم (٣٢٣٦)(٥) رقم (٢٠٤٣)
Tirmizî (1) rivayet edip: «Hasen hadistir» demiştir (2). Yine İbn Mes‘ûd (r.a.)’dan, Nebî (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: «İnsanların en şerlileri, kıyamet onlar diri iken gelip çatanlar ile kabirleri mescid edinenlerdir.» Bir başka lafızda: «Kabirleri mescid edinenler de…» şeklindedir. İmam Ahmed (3) sahih bir isnadla rivayet etmiştir.
(1) No: 320
(2) Beğavî, «Şerhu’s-Sünne» (2/417); İbn Kesîr, «İrşâdü’l-Fakīh ilâ Ma‘rifeti Edilleti’t-Tenbîh» (1/239) hasen saymış ve: «Şüphe yok ki bu hadis, tariklerinin çokluğu sebebiyle hasen olup kendisiyle ihticâc edilir; her bir tarikinde az da olsa bir za‘f bulunsa bile.» demiştir. İbn Dakīki’l-Îd, «el-İlmâm bi Ehâdîsi’l-Ahkâm» (574) adlı kitabının mukaddimesinde şart koştuğu üzere onu kuvvetli görmüştür. İbnü’l-Kattân el-Fâsî, «Beyânü’l-Vehmi ve’l-İhâm» adlı eserinde hadis râvisi hakkında tafsilatlı konuşmuş; bakılsın (5/563). Ahmed Şâkir, «Müsnedü’l-İmâm Ahmed» tahricinde (2030) ve «Sünenü’t-Tirmizî» tahricinde (320) şöyle demiştir: «Bu hadis, en aşağı mertebesi itibarıyla hasendir. Sonra onu desteklemek üzere zikrettiğimiz şevâhid, kendi isnadıyla sahih olmasa bile onu, sahih li-gayrihî derecesine yükseltir.»
(3) No: 3844; diğer lafız ise 4342 numaradadır.
والترمذي (١) وقال: حديث حسن (٢) .وعن ابن مسعود رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: «مِن شِرار الخلق مَن تدركهم الساعة وهم أحياء، ومَن يتخذ القبور مساجد» ، وفي لفظ: «والذين يتخذون القبور مساجد» . رواه الإمام أحمد (٣) بإسناد صحيح.(١) رقم (٣٢٠)(٢) حسنه البغوي في «شرح السنة» (٢/٤١٧) ، وابن كثير في «إرشاد الفقيه إلى معرفة أدلة التنبيه» (١/٢٣٩) وقال: ولا شك أن هذا الحديث حسن يحتج به لتعدد طرقه، وإن كان في كل منها ضعف يسير. وقواه ابن دقيق العيد كما شرط ذلك في مقدمة كتابه «الإلمام بأحاديث الأحكام» (٥٧٤) ، وابن القطان الفاسي في «بيان الوهم والإيهام» وتكلم بكلام مفصل في راوي الحديث فلينظر (٥/٥٦٣) ، وأحمد شاكر في تخريجه لـ «مسند الإمام أحمد» (٢٠٣٠) وقال في تخريجه لـ «سنن الترمذي» (٣٢٠) : فهذا الحديث على أقل حالاته حسن، ثم الشواهد التي ذكرناها في تأييده ترفعه إلى درجة الصحة لغيره، إن لم يكن صحيحًا بصحة إسناده هذا.(٣) رقم (٣٨٤٤) واللفظ الآخر برقم (٤٣٤٢) .
Şüphesiz Resûlullah (s.a.v.), vefatından beş gün önce kabirlerin mescid edinilmesini yasaklamış ve şöyle açıklamıştır: Bizden öncekiler, peygamberlerin ve salih kimselerin kabirlerini mescid ediniyorlardı. Ve bizzat kendisi (s.a.v.) bize kabirleri mescid edinmemizi yasakladı; ta ki hiç kimse, bu işin kendilerine uyulacak bir şey olduğunu sanmasın. Zira Allah Teâlâ, onlar hakkında şu âyetinde haber vermiştir: "İşlerine galip gelenler dediler ki: Üzerlerine mutlaka bir mescid edineceğiz." (Kehf, 21). Ardından Resûlullah (s.a.v.) Rabbi'ne kavuşacağı sırada, kabirleri mescid edinen Ehl-i Kitab'a lânet etti; ki bundan ibret alınsın ve onun kabri de başka birinin kabri de mescid edinilmesin. İşte bu sebeple, Allah onu kerametine aldığında evine defnedildi ve kabri (açığa) çıkarılmadı; ta ki insanlar onun yanında namaz kılmak için oraya yönelmesinler ve onu mescid edinmesinler. Zira ondan (s.a.v.) şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir: "Allah'ım, kabrimi tapılan bir put kılma."(1) Ve şöyle buyurdu: "Kabrimi [bayram yeri edinmeyin,"(1) [Hadisi Ahmed (7358) rivayet etmiş, el-Albânî ise 'Tehzîrü's-Sâcid' (18) adlı eserinde sahih olduğunu belirtmiştir. Abdurrezzâk'ta (15916) şu lafızla gelmiştir: "Allah'ım! Kabrimin put edinilmesinden ve minberimin bayram yeri edinilmesinden sana sığınırım."]
فقد نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم قبل موته بخمس أن يتخذوا القبور مساجد، وبيّن أن الذين كانوا قبلنا كانوا يتخذون قبور الأنبياء والصالحين مساجد، وأنه هو صلى الله عليه وسلم نهانا أن نتخذ القبور مساجد؛ لئلا يعتقد أحد أن هذا مما يقتدى بهم فيه، فإن الله أخبر عنهم بذلك في قوله: {قَالَ الَّذِينَ غَلَبُوا عَلَى أَمْرِهِمْ لَنَتَّخِذَنَّ عَلَيْهِمْ مَسْجِدًا} [الكهف: ٢١] .ثم إنه صلى الله عليه وسلم وقت لقاء ربه لعن الكتابيين الذين اتخذوا القبور مساجد؛ ليعتبر بذلك ولا يتخذ قبره ولا قبر غيره مسجدًا. ولهذا لما قبضه الله إلى كرامته دفن في بيته ولم يبرز قبره؛ لئلا يقصده الناس للصلاة عنده ويتخذوه مسجدًا، فإنه قد جاء عنه أنه قال: «اللهم لا تجعل قبري وثنًا يعبد» (١) . وقال: «لا تتخذوا قبري [عيدًا،(١) أخرجه أحمد (٧٣٥٨) ، صححه الألباني في كتابه «تحذير الساجد» (١٨) . وجاء عند عبد الرزاق (١٥٩١٦) بلفظ: «اللهم إني أعوذ بك أن يتخذ قبري وثنًا ومنبري عيدًا» .
«Evlerinizi kabirlere çevirmeyin; nerede olursanız olun benim üzerime salât edin, zira salâtınız bana ulaşır.»[1] Âişe (r.anhâ)'nın hücresi, onun mescidinin dışında idi. Velîd b. Abdülmelik zamanında, Peygamber (s.a.v.)'in hanımlarının mescidin kıble tarafındaki ve doğusundaki hücrelerini satın aldı, onları yıktı ve mescide kattı. Âişe'nin hücresini kapattı, üzerine duvar üstüne duvar inşa etti, duvarını kıbleden saptırdı, arka kısmını kambur yaptı; bütün bunlar, o hücrede ve ona doğru namaz kılınmaması içindi. Buna rağmen, Saîd b. el-Müseyyeb ve başkaları, Velîd'in hücreleri yıkıp mescide dahil etmesini inkâr etti. Sonra Resûlullah (s.a.v.) kabirlerin yanında ve onlara doğru namaz kılmayı yasakladı. Ebû Mersed el-Ganevî'den rivayetle, Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: «Kabirlere doğru namaz kılmayın ve onların üzerine oturmayın[1]» [1] Ahmed (14/403) ve Ebû Dâvûd (2042), Ebû Hüreyre (r.a.) hadisinden rivayet etmiştir. en-Nevevî, «Riyâzü's-Sâlihîn» (1401) ve el-Albânî, «Sünen-i Ebû Dâvûd»'da sahihlemiştir. Köşeli parantez içindeki ifade, «Müsned-i İmam Ahmed»'den ziyadedir.
ولا تجعلوا بيوتكم قبورًا] ، وصلوا عليّ حيث ما كنتم فإن صلاتكم تبلغني» (١) .وكانت حجرة عائشة رضي الله عنها خارجة عن مسجده، فلما كان في زمان الوليد بن عبد الملك اشترى حجر أزواج النبي صلى الله عليه وسلم من قِبْلِيِّ المسجد ومن شرقيِّه، وهدّها وزادها في المسجد. وسد حجرة عائشة، وبنى عليها حائطًا بعد حائط، وحرّف حائطها عن القبلة، وجعل مؤخرها مسنّمًا؛ كل ذلك لئلا يصلَّى فيها ولا إليها. ومع هذا، لقد أنكر سعيد بن المسيب وغيره على الوليد في هدم الحجر وإدخالها في المسجد.ثم إنه صلى الله عليه وسلم نهى عن الصلاة عند القبور وإليها. فعن أبي مرثد الغنوي قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: «لا تصلّوا إلى القبور، ولا تجلسوا(١) أخرجه أحمد (١٤/٤٠٣) وأبو داود (٢٠٤٢) من حديث أبي هريرة رضي الله عنه. صححه النووي في «رياض الصالحين» (١٤٠١) والألباني في «سنن أبي داود» . وما بين المعقوفتين زيادة من «مسند الإمام أحمد» .
«Onlar hakkındadır.» Müslim (1) Sahîh’inde ve diğerleri rivayet etmiştir. Ebû Saîd el-Hudrî’den (r.a.) rivayetle Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: «Yeryüzünün tamamı mesciddir; ancak mezarlık ve hamam müstesna.» Bunu İmâm Ahmed (2), Ebû Dâvûd (3), Tirmizî (4) ve İbn Mâce (5) rivayet etmiş olup isnâdı ceyyiddir. Tirmizî (6), İbn Mâce (7) ve diğerleri Resûlullah (s.a.v.)’den rivayetle şöyle buyurduğunu nakletmiştir: «Yedi yerde namaz caiz değildir…» ve bunlar arasında «mezarlık»ı da zikretmiştir. İşte Resûlullah (s.a.v.)’den rivayet edilenlerden bir kısmı budur. Sahâbe, tâbiîn ve diğer mümin imamlardan gelen rivayetler ise çoktur; biz de onlardan bir kısmını zikredelim:
(1) No: 2251.
(2) No: 11788.
(3) No: 492.
(4) No: 317.
(5) No: 745.
(6) No: 346.
(7) No: 746.
عليها» . رواه مسلم (١) في صحيحه، وغيره.وعن أبي سعيد الخدري عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: «الأرض كلها مسجد، إلا المقبرة والحمّام» . رواه الإمام أحمد (٢) ، وأبوداود (٣) ، والترمذي (٤) ، وابن ماجه (٥) ، وإسناده جيد.وروى الترمذي (٦) وابن ماجه (٧) وغيرهما عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال: «سبع مواطن لا تجوز الصلاة فيها … » ، وذكر منها «المقبرة» .فهذا بعض ما روي عن النبي صلى الله عليه وسلم. وأما ما جاء عن الصحابة والتابعين وسائر أئمة المؤمنين فكثير، فنذكر بعضه:(١) رقم (٢٢٥١) .(٢) رقم (١١٧٨٨) .(٣) رقم (٤٩٢) .(٤) رقم (٣١٧) .(٥) رقم (٧٤٥) .(٦) رقم (٣٤٦) .(٧) رقم (٧٤٦) .